อตฺถเวโท ธมฺมเวโท
Sompob Sanguanpanich
ผู้ดูแล
คำศัพท์ในพระไตรปิฎก
...
อตฺถเวโท ธมฺมเวโท
ในพระบาฬี คำว่า อตฺถเวโท ก็ดี ธมฺมเวโท ก็ดี ในพระไตรปิฎกฉบับแปล แปลว่า ความรู้แจ้งอรรถ ความรู้แจ้งธรรม บางแห่งก็แปลว่า ปลาบปลื้มอิงอรรถ ความปลาบปลื้มอิงธรรม แล้วให้อรรถาธิบายว่า ความปลาบปลื้มอิง อรรถ คือ ปีติและปราโมทย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยอรรถกถา ส่วน ความปลาบปลื้มอิงธรรม คือ ปีติและปราโมทย์ที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยพระบาลี ดังนั้น จึงควรทราบที่มาของคำแปลและความหมายของศัพท์ ๒ นี้
...
๑. อตฺถเวท
คำว่า อตฺถเวโท (อตฺถ + เวท) ในอรรถกถาสรุปว่า มีใช้ ๓ ความหมาย คือ
๑. โสมนัส อันมีอัตถะ คือ ความเลื่อมใสแน่วแน่ในพระพุทธเจ้าเป็นต้นเป็นอารมณ์ และ ญาณ
๒. โสมนัส และ ญาณ ดังกล่าวในข้อ ๑ นั้น ที่เป็นผลมาจากการละกิเลสได้
๓. โสมนัสและญาณ ดังกล่าวในข้อ ๑ นั้น อันอาศัยอรรถ (คำอรรถาธิบาย) ของพระบาฬี
...
๒. ธมฺมเวท
คำว่า ธมฺมเวท มาจาก (ธมฺม + เวท)
สำหรับความหมายของบทว่า ธมฺเวท นี้พึงถือเอาโดยนัยเดียวกับคำว่า อตฺถเวท ดังในคัมภีร์อรรถกถา เมื่ออธิบายคำว่า อตฺถ แล้วก็จะอธิบายคำว่า ธมฺม ที่มาคู่กับ อตฺถ นั้น จึงมี ๓ ความหมายเช่นกัน ดังต่อไปนี้
(๑) โสมนัสที่มีความเลื่อมใสแน่วแน่ที่ชื่อว่า ธรรม เป็นอารมณ์และญาณที่เกิดจากโสมนัส
(๒) โสมนัสและญาณดังกล่าว อันเป็นเหตุแห่งความเลื่อมใสนั้น
(๓) ความยินดีที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมคือพระบาฬีพุทธพจน์
...
พึงติดตามรายละเอียด
--------------------
ขออนุโมทนา
สมภพ สงวนพานิช
๑๔/๐๖/๖๖
[full-post]