เวภาระ หนึ่งในเบญจคีรี
ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (4,187)
เวภาระ
หนึ่งในเบญจคีรี
..............
เบญจคีรี คือภูเขา 5 ลูกที่ตั้งอยู่รอบเมืองราชคฤห์ ได้แก่ ภูเขาเวภาระ ปัณฑวะ เวปุลละ คิชฌกูฏ และ อิสิคิลิ
..............
“เวภาระ” เขียนแบบบาลีเป็น “เวภาร” อ่านว่า เว-พา-ระ รากศัพท์มาจาก วิ (คำอุปสรรค = วิเศษ, พิเศษ, แจ้ง, ต่าง) + ภา (ธาตุ = รุ่งเรือง) + อร ปัจจัย, แปลง อิ ที่ วิ เป็น เอ (วิ > เว)
: วิ + ภา = วิภา + อร = วิภาร > เวภาร (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ภูเขาที่รุ่งเรืองเป็นพิเศษ”
ขยายความ :
“เวภาร” บาลีอ่านว่า เว-พา-ระ ในภาษาไทยเขียนเป็น “เวภาระ” เป็นชื่อภูเขาลูกหนึ่ง นักเรียนนักธรรมและบาลีไทยมักเรียกเป็น “เวภารบรรพต” (เว-พา-ระ-บัน-พด) แปลว่า “ภูเขาเวภาระ”
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต บอกไว้ดังนี้ -
..............
เวภารบรรพต : ชื่อภูเขาลูกหนึ่งในภูเขาห้าลูก ที่เป็นดุจคอกล้อมกรุงราชคฤห์
..............
ภูเขา “เวภาระ” หรือเวภารบรรพต ยังเกี่ยวข้องกับพุทธประวัติอีก ที่ควรรู้คือ ถ้ำสัตตบรรณคูหาอันเป็นสถานที่ทำปฐมสังคายนาก็เป็นถ้ำในภูเขา “เวภาระ” นี้ ดังที่พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ฯ สรุปความไว้ดังนี้ -
..............
สัตตบรรณคูหา : ชื่อถ้ำที่ภูเขาเวภารบรรพต ในกรุงราชคฤห์ เป็นที่พระพุทธเจ้าเคยทรงทำนิมิตต์โอภาสแก่พระอานนท์ และเป็นที่ทำสังคายนาครั้งแรก.
..............
แถม :
ที่เมืองราชคฤห์มีแหล่งน้ำชื่อ “ตโปทา” น้ำร้อนอยู่เสมอ ทำไมน้ำจึงร้อน คัมภีร์อรรถกถาเล่าถึงสาเหตุไว้และเกี่ยวข้องกับภูเขา “เวภาระ” ด้วย
ข้อความในคัมภีร์เป็นดังนี้ -
..............
เวภารปพฺพตสฺส กิร เหฏฺฐา ภุมฺมฏฺฐกนาคานํ ปญฺจโยชนสติกํ นาคภวนํ เทวโลกสทิสํ มณิมเยน ตเลน อารามุยฺยาเนหิ จ สมนฺนาคตํ ฯ
ว่ากันว่าภายใต้ภูเขาเวภารบรรพตมีพิภพนาค เป็นนาคจำพวกอาศัยพื้นแผ่นดิน พิภพนาคนั้นกว้างยาวประมาณ 500 โยชน์ รื่นรมย์ปานเทวโลก พื้นพิภพเป็นแก้วมณี มีสวนและอุทยานพรั่งพร้อม
ตตฺถ นาคานํ กีฬนฏฺฐาเน โส มหาอุทกรหโท ฯ
มีห้วงน้ำขนาดใหญ่เป็นที่เล่นของพวกนาคอยู่ในนาคพิภพนั้น
ตโต ตโปทา นาม นที สนฺทติ กุถิตา อุโณฺหทกา ฯ
แม่น้ำชื่อตโปทาไหลมาแต่ห้วงน้ำนั้น เป็นน้ำร้อนเดือดพล่าน
กสฺมา ปน สา เอทิสา ชาตา ฯ
ทำไมแม่น้ำตโปทาจึงร้อนเช่นนั้น?
ราชคหํ กิร ปริวาเรตฺวา มหาเปตโลโก ฯ ตตฺถ ทฺวินฺนํ มหาโลหกุมฺภินิรยานํ อนฺตเร อยํ ตโปทา อาคจฺฉติ ฯ
ว่ากันว่ามีมหาเปตโลกอยู่รอบกรุงราชคฤห์ แม่น้ำตโปทาไหลผ่านมาในระหว่างมหาโลหกุมภีนรก 2 แห่งในมหาเปตโลกนั้น
ตสฺมา สา กุถิตา สนฺทติ ฯ
เพราะเหตุนั้น แม่น้ำตโปทาจึงเป็นน้ำร้อนไหลมา
ที่มา: ปปัญจสูทนี ภาค 3 หน้า 777 (มหากัจจานภัทเทกรัตตสุตตวัณณนา)
..............
ดูก่อนภราดา!
: เราไม่จำเป็นต้องเชื่อคัมภีร์
: แต่เราก็ไม่จำเป็นต้องทะเลาะกับคัมภีร์
[full-post]