ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (3,783)
ยทิทัง (ชุดสังฆคุณ 9)
..............
ผู้นับถือพระพุทธศาสนาย่อมสวดสาธยายคุณแห่งพระรัตนตรัย คือ พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ กันอยู่เสมอ
คำบาลีแสดงพระสังฆคุณว่าดังนี้ -
..............
สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา
เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ
อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลีกรณีโย
อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.
ที่มา: มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค
พระไตรปิฎกเล่ม 10 ข้อ 89 หน้า 111
..............
พระสังฆคุณ 9 บทว่า “ยทิทัง” เป็นบทประกอบในประโยค ไม่ใช่คำแสดงสังฆคุณ
คำว่า “ยทิทัง” ถ้าเขียนแบบคำอ่านต้องเขียนเป็น “ยะทิทัง” ในที่นี้เขียนแบบคำไทยเป็น “ยทิทัง” อ่านว่า ยะ-ทิ-ทัง
“ยทิทัง” เขียนแบบบาลีเป็น “ยทิทํ” อ่านว่า ยะ-ทิ-ทัง ประกอบด้วยคำว่า ยํ + อิทํ
(๑) “ยํ”
อ่านว่า ยัง รูปคำเดิมเป็น “ย” อ่านว่า ยะ เป็นศัพท์จำพวก “สัพพนาม” แปลว่า “ใด” นักเรียนบาลีเรียกกันว่า “ย-ศัพท์” (ยะ-สับ) = ศัพท์ว่า ย คู่กับ “ต” (ตะ) แปลว่า “นั้น” นักเรียนบาลีเรียกกันว่า “ต-ศัพท์” (ตะ-สับ) = ศัพท์ว่า ต
“ย-ศัพท์” ใช้ในฐานะเป็นคำขยายหรือ “วิเสสนะ” ต้องมีคำนามที่เป็นเจ้าของมารองรับ เช่น คนใด สิ่งใด ตัวใด ที่ใด ฯลฯ
“ย” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ นปุงสกลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “ยํ”
(๒) “อิทํ”
อ่านว่า อิ-ทัง รูปคำเดิมเป็น “อิม” อ่านว่า อิ-มะ เป็นศัพท์จำพวก “สัพพนาม” แปลว่า “นี้” นักเรียนบาลีเรียกกันว่า “อิม-ศัพท์” (อิ-มะ-สับ) ใช้ในฐานะเป็นคำขยายหรือ “วิเสสนะ” ต้องมีคำนามที่เป็นเจ้าของมารองรับ เช่น คนนี้ สิ่งนี้ ตัวนี้ ที่นี้ฯลฯ
“อิม” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ นปุงสกลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “อิทํ”
ยํ + อิทํ แปลงนิคหิคที่ ยํ เป็น ท (ยํ > ยท + อิทํ) อีกนัยหนึ่ง ลบนิคหิตที่ ย แล้วลง ท อาคม (ยํ > ย + ท + อิทํ)
: ยํ > ยท + อิทํ = ยทิทํ
: ยํ > ย + ท + อิทํ = ยทิทํ
“ยทิทํ” แปลตามศัพท์หรือแปลโดยพยัญชนะว่า “นี้ใด” “นี้ไรเล่า” แปลโดยอรรถว่า “คือ”
คำในบทสังฆคุณว่า “ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา” จึงแปลว่า “คือ คู่แห่งบุรุษ 4 บุรุษบุคคล 8”
ในทางหลักไวยากรณ์หรือหลักภาษา คำว่า “ยทิทํ” ยังมีรายละเอียดที่ซับซ้อนอีกมาก ทั้งในแง่วิธีแปลและแง่วากยสัมพันธ์ แสดงในที่นี้พอเป็นพื้นฐาน เมื่อสวดสาธยายเจริญสังฆคุณถึงคำนี้จะได้มีความรู้พอกำหนดความหมายระลึกตามไปได้เป็นทางเจริญปัญญา
..............
ดูก่อนภราดา!
: อย่าอายถ้าใครจะว่าสวดมนต์เป็นนกแก้วนกขุนทอง
: คนที่รู้ความหมายแต่ไม่สวดไม่ท่องนั่นสิน่าอาย
[right-side]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ