องค์ศีล (๑๓)
----------
ศีลข้อที่ ๘
.............
ศีลข้อ ๘ คำบาลีว่า “อุจฺจาสยนมหาสยนา เวรมณี” (อุจจาสะยะนะมะหาสะยะนา เวระมะณี) แปลว่า เจตนางดเว้นจากที่นอนอันสูงใหญ่หรูหราฟุ่มเฟือย (to abstain from the use of high and large luxurious couches)
ศีลข้อนี้มักเรียกกันสั้นๆ ว่า “อุจจา”
อย่างไรคือ อุจจาสยนะ และ มหาสยนะ?
ในคัมภีร์ท่านจำกัดความไว้ว่า -
.........................................................
อุจจาสยนะ หมายถึง ที่นอนที่มีขนาดสูงใหญ่เกินประมาณ
มหาสยนะ หมายถึง ที่นอนที่ปูลาดด้วยเครื่องปูลาดอันหรูหรา
และหมายรวมถึง “ที่นั่ง” ด้วย
.........................................................
“อุจจาสยนมหาสยนะ” (การนั่งนอนบนที่นั่งที่นอนสูงใหญ่) เป็นศีลข้อที่ ๙ ในศีล ๑๐ ของสามเณร และเป็นศีลข้อที่ ๘ ในศีล ๘ หรือศีลอุโบสถ
องค์ประกอบที่ตัดสินว่าเป็น “อุจจาสยนมหาสยนะ” มี ๓ ประการ คือ -
(๑) อกปฺปิยธารตา (อะกัปปิยะธาระตา) = ที่นั่งที่นอนมีนุ่นและสำลีเป็นต้นในภายในและวิจิตรงามต่างๆ
(๒) ปมาณาติกฺกนฺตมญฺจปีฐตา (ปะมาณาติกกันตะมัญจะปีฐะตา) = ที่นั่งที่นอนมีเท้าสูงเกินประมาณ คือเกินสิบนิ้ว หนึ่งกระเบียดช่างไม้
(๓) อภินิสีทนํ วา อภินิปชฺชนํ วา (อะภินิสีทะนัง วา อะภินิปัชชะนัง วา) = นั่งหรือนอนบนที่นั่งที่นอนมีที่มีลักษณะเช่นว่านั้น
.................
องค์ประกอบข้อ (๒) นี้ สมัยเป็นสามเณรท่ององค์ศีลในวันปาติโมกข์ยังจำได้ว่า --
“ปะมาณาติกกันตะมัญจะปีฐะตา เตียงตั่งมีเท้าสูงเกินประมาณ คือเกินสิบนิ้ว หนึ่งกระเบียดช่างไม้”
แต่จนกระทั่งบัดนี้ก็ยังไม่เคยวัดหรือกำหนดความสูงเป็นมาตราสามัญที่คนสมัยใหม่เข้าใจกัน เช่นสูงกี่ฟุตหรือกี่เซ็นต์จึงจะถือว่า “เกินสิบนิ้ว หนึ่งกระเบียดช่างไม้”
แล้ว “หนึ่งกระเบียดช่างไม้” นี่สั้นยาวแค่ไหน ก็ยังไม่รู้เหมือนกัน
แต่เมื่อประมวลความตามเจตนา ศีลข้ออุจจาหรือที่นอนสูงที่นอนใหญ่นี้ ท่านมุ่งจะไม่ให้ติดในการนอนหรือหาความสุขในการนอนจนเกินพอดี
ที่นอนหรูหราหรือนอนฟูกนอนเบาะเป็นที่มาของการติดสุขในการนอน ท่านจึงกำหนดรูปแบบของที่นอนที่นั่งไว้เป็นเกณฑ์ก่อนว่าต้องไม่หรูหรา โดยใช้คำว่า “อุจจาสยนมหาสยนะ”
เพราะฉะนั้น จะสูงแค่ไหนใหญ่แค่ไหนก็ไม่จำเป็นจะต้อง “เป๊ะๆ” ตามตำรา แต่ควรเล็งกันที่-หรูหราหรือเปล่า ชวนให้ติดสุขหรือเปล่า
แต่พร้อมกันนั้น แม้ไม่นอนที่นอนหรูหรา แต่นอนเสื่อนอนพื้นกระดาน ก็ยังต้องเล็งที่-ติดสุขหรือเห็นแก่นอนหรือเปล่า
เพราะฉะนั้น ศีลข้อนี้จึงต้องสอดคล้องกันทั้งสองด้าน คือ
๑ รูปแบบของที่นั่งที่นอนก็ต้องไม่ผิด และ -
๒ การนอนก็ต้องไม่ผิด-คือไม่เห็นแก่นอน
นอนฟูกนอนเบาะ แล้วอ้างว่าไม่ติดสุขในการนอน ก็ไม่ได้ เพราะรูปแบบของที่นอนผิดจากเกณฑ์ที่กำหนด
นอนเสื่อนอนพื้นกระดาน อ้างว่าปฏิบัติตามเกณฑ์แล้ว แต่นอนตื่นสายไม่ลุกขึ้นขวนขวายปฏิบัติกิจ ก็ผิดเจตนาอยู่นั่นเอง
ที่นั่งที่นอนถูกต้องตามเกณฑ์ด้วย ไม่เห็นแก่นอนด้วย ครบสองด้าน ศีลข้อนี้ก็สมบูรณ์
เทียบได้กับศีลของพระที่ห้ามจับต้องร่างกายสตรี
ท่านกำหนดว่า ถ้าจับต้องด้วยความกำหนัด เป็นอาบัติสังฆาทิเสส หนักรองลงมาจากปาราชิก
ภิกษุอ้างว่า อาตมาไม่มีความกำหนดในขณะจับต้อง เพราะฉะนั้น ไม่ผิด ก็อ้างไม่ได้ เพราะร่างกายสตรีท่านกำหนดให้เป็น “วัตถุอนามาส” คือสิ่งที่ภิกษุไม่ควรจับต้องอีกด้วย
เพราะฉะนั้น กำหนัดก็ไม่จับต้องด้วย ร่างกายสตรีก็ไม่จับต้องด้วย ศีลข้อนี้จึงจะสมบูรณ์ ฉันใด
นอนฟูก แล้วอ้างว่าฉันไม่ติดสุขในการนอน ก็ไม่ได้ เพราะท่านห้ามนอนฟูก
นอนเสื่อนอนพื้นกระดาน แต่ตื่นสาย ก็ไม่ได้ เพราะท่านห้ามติดสุขในการนอน
เพราะฉะนั้น ไม่นอนฟูกด้วย ไม่ตื่นสายด้วย ศีลข้อนี้จึงจะสมบูรณ์ ฉันนั้น
.................
ผมเขียนเรื่ององค์ศีล ๕ ศีล ๘ มาจนครบแล้ว ด้วยเจตนาที่จะให้เป็นประโยชน์แก่ญาติมิตรที่มีกุศลศรัทธาจะรักษาศีล จะได้มีความเข้าใจถูกต้อง และปฏิบัติได้ถูกต้อง ถึงยังไม่คิดจะรักษา อย่างน้อยก็จะได้ถือเอาเป็นความรู้เบื้องต้นแล้วขวนขวายศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมต่อไป
เรื่องของศีลจบแค่นี้
ศีลกับกรรมบถเกี่ยวพันกันอยู่ ศีลไปมีอยู่ในกรรมบถด้วย กรรมบถไปมีอยู่ในศีลด้วย บางข้อมีในศีล แต่ไม่มีในกรรมบถ บางข้อมีในกรรมบถ แต่ไม่มีในศีล ศีลควบคุมเพียงกายกรรมและวจีกรรม แต่กรรมบถควบคุมถึงมโนกรรมด้วย
เพราะฉะนั้น ก็จะขอพูดถึงมโนกรรมในกรรมบถอีกตอนหนึ่งเป็นการปิดท้าย เพื่อให้มีความรู้ความเข้าใจครบทั้งไตรทวาร
.........................................................
ปัญหาลองภูมิ :
ถือศีล ๘
นั่งรถหรู เบาะนุ่มไม่กระเทือน
ผิดศีลข้ออุจจาหรือไม่ เพราะเหตุไร
.........................................................
(ตอนหน้า จบ)
พลเรือตรี ทองย้อย แสงสินชัย
๒๗ มกราคม ๒๕๖๖
๑๙:๔๕
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ