แนะนำพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕ (๓)
--------------------------------
ยกข้อความในพระไตรปิฎกไปอ้าง อ้างอย่างไรถูก?
ไม่ใช่เรื่องซับซ้อนเลย --
(๑) อันดับแรก ข้อความที่จะยกไปอ้างอยู่ในพระไตรปิฎกเล่มไหน พระไตรปิฎกภาษาบาลีมี ๔๕ เล่ม ภาพกว้างๆ ก็คืออยู่ในส่วนพระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก (พระสูตร) หรือพระอภิธรรมปิฎก แต่จะไม่นึกภาพกว้างแบบนี้ก็ได้ เจาะลงไปเลย-เป็นพระไตรปิฎกเล่มที่เท่าไร
(๒) อันดับต่อไป ถ้าพระไตรปิฎกเล่มนั้นมีหลายคัมภีร์รวมกันอยู่-เช่นพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕ นี้ มี ๕ คัมภีร์ อย่างนี้เป็นต้น-ก็เจาะไปที่ตัวข้อความที่จะยกไปอ้าง ข้อความนั้นอยู่ในคัมภีร์อะไร
อย่างกรณีที่กำลังพูดนี้ ข้อความที่ต้องการยกไปอ้างอยู่ในคัมภีร์ธมฺมปทคาถา ก็ระบุชื่อคัมภีร์เฉพาะธมฺมปทคาถาคัมภีร์เดียว อีก ๔ คัมภีร์ไม่ต้องเอ่ยถึง
ดูตัวอย่างที่ยกมาอ้างอันเป็นเหตุให้ต้องเขียนเรื่องนี้ --
.................................................
( สูกรโปติกาวตฺถุ. สุตฺต. ขุ. ขุทฺทกปาฐ-ธมฺมปทคาถา. ๒๕/๓๔.๓๔๐ )
.................................................
จะเห็นว่าเริ่มต้นก็สับสนแล้ว มีทั้งขุทฺทกปาฐ และธมฺมปทคาถา ตกลงว่าข้อความที่อ้างอยู่ในคัมภีร์ไหนกันแน่ หรือจะให้เข้าใจว่าข้อความนั้นมีทั้งสองคัมภีร์ ซึ่งผิดความจริง
ความจริงก็คือคนอ้างเองก็ไม่เข้าใจว่ากำลังอ้างอะไรกันแน่ และวิธีอ้างต้องเขียนอย่างไรจึงจะตรงกับที่ต้องการอ้าง
(๓) ได้หมายเลขเล่มและชื่อคัมภีร์แล้ว ต่อไปก็ดูว่าข้อความที่ต้องการยกไปอ้างอยู่ในข้อหมายเลขอะไร และตัวข้อความนั้นอยู่ในหน้าที่เท่าไร
ที่ต้องบอกหมายเลขหน้าด้วยก็เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ต้องการตามอ่านต้นฉบับ เพราะบางข้อมีข้อความยาวมากกว่า ๑ หน้า จะได้รู้ว่าข้อความที่ยกมาอ้างนั้นอยู่หน้าไหน
อันที่จริง บอกเล่มกับบอกข้อ แค่นี้ก็พอแล้ว เพราะในกรณีที่ต้นฉบับพิมพ์คนละครั้งกัน หน้าอาจจะคลาดเคลื่อนได้ แต่เล่มกับข้อจะยืนตัวคงที่อยู่เสมอ
เป็นอันว่าตอนนี้ได้ตัวเลขครบแล้ว เล่ม/ข้อ/หน้า ข้อมูลครบ ก็ลงรายการอ้างอิงได้เลย
อย่างกรณีนี้ก็ลงไปว่า -
.................................................
ธมฺมปทคาถา ๒๕/๓๔/๖๐
.................................................
หมายความว่า - ข้อความที่ยกมาอ้างอยู่ในคัมภีร์ธมฺมปทคาถา พระไตรปิฎกเล่ม ๒๕ ข้อ ๓๔ หน้า ๖๐
(๔) ในกรณีอ้างพระไตรปิฎกส่วนที่เป็นพระสูตรและมีชื่อพระสูตรด้วย มักนิยมบอกชื่อพระสูตรไว้ด้วย เช่น -
.................................................
มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค ๑๐/๖๗/๘๕
.................................................
หมายความว่า - ข้อความที่ยกมาอ้างอยู่ในมหาปรินิพพานสูตร คัมภีร์ทีฆนิกาย มหาวรรค พระไตรปิฎกเล่ม ๑๐ ข้อ ๖๗ หน้า ๘๕
(๕) ในกรณีอ้างพระไตรปิฎกส่วนที่เป็นพระวินัย มักนิยมบอกชื่อหมวดใหญ่อันว่าด้วยเรื่องนั้นๆ ที่เรียกว่า “ขันธกะ” ไว้ด้วย เช่น -
.................................................
กฐินขันธกะ วินัยปิฎก มหาวรรค (๒) ๕/๙๕/๑๓๕
.................................................
หมายความว่า - ข้อความที่ยกมาอ้างอยู่ในคัมภีร์กฐินขันธกะ วินัยปิฎก มหาวรรค ภาค ๒ พระไตรปิฎกเล่ม ๕ ข้อ ๙๕ หน้า ๑๓๕
จะเห็นได้ว่า ถ้ารู้หลัก ก็ง่ายแสนง่าย คนอ้างก็ง่าย คนอ่านก็ตามถึงต้นฉบับได้ง่าย
ตัดรายละเอียดอื่นๆ ออก บอกเฉพาะ เล่ม/ข้อ/หน้า ก็ยิ่งสะดวกมากขึ้น
บอกเล่ม ตามเล่มไปเจอข้อ
บอกข้อ ตามข้อไปเจอหน้า
บอกหน้า ตามหน้าไปเจอข้อความที่อ้าง
ที่ควรเรียนรู้เพิ่มขึ้นอีกหน่อยก็คือ คำย่อชื่อคัมภีร์
คำย่อชื่อคัมภีร์มีแบบแผนที่ท่านกำหนดรู้กันเป็นสากลอยู่แล้ว เช่นในหนังสือพุทธศาสนสุภาษิตอันเป็นที่รวมของบท “กระทู้” ที่เรียนกันมาตั้งแต่นักธรรมชั้นตรีเป็นต้น ศึกษาตามนั้นก็จะรู้ว่าชื่อคัมภีร์พระไตรปิฎกแต่ละเล่มท่านใช้อักษรย่อว่าอย่างไร
อย่างเช่นคัมภีร์ธัมมปทคาถา อักษรย่อที่กำหนดรู้กันคือ ขุ.ธ. (อ่านว่า ขุ-ทอ)
ขุ. คือ ขุททกนิกาย
ธ. คือ ธัมมปทคาถา
สรุปแล้ว การอ้างที่มาที่สมบูรณ์จึงควรประกอบด้วย --
.................................................
คำย่อชื่อคัมภีร์/เล่ม/ข้อ/หน้า
.................................................
อย่างกรณีที่กำลังพูดนี้ก็เขียนลงไปได้เลยว่า
.................................................
ขุ.ธ. ๒๕/๓๔/๖๐
.................................................
หมายความว่า - ข้อความที่ยกมาอ้างอยู่ในคัมภีร์ขุททกนิกาย ธัมมปทคาถา พระไตรปิฎกเล่ม ๒๕ ข้อ ๓๔ หน้า ๖๐
เท่านี้ก็ครบถ้วนตรงตามหลักวิชา ผู้อ่านสามารถตามไปถึงต้นฉบับได้สบายๆ
......................
ขอให้ดูวิธีอ้างที่มาอันเป็นต้นเหตุให้ผมเขียนเรื่องนี้อีกครั้งหนึ่ง
.................................................
( สูกรโปติกาวตฺถุ. สุตฺต. ขุ. ขุทฺทกปาฐ-ธมฺมปทคาถา. ๒๕/๓๔.๓๔๐ )
.................................................
ผมได้บอกไว้ในตอนที่แล้วว่า คำว่า “สูกรโปติกาวตฺถุ” เป็นชื่อเรื่องในคัมภีร์ธัมมปทัฏฐกถา
แล้วมาอยู่ตรงนี้ทำไม?
เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่ขออนุญาตอธิบายในตอนหน้าครับ
(ยังมีต่อ)
----------------------------------
พลเรือตรี ทองย้อย แสงสินชัย
๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖
๑๗:๔๓
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ