สรุปเนื้อความ ๓ ประการ(องค์ธรรม)ในปัจจัย ๒๔

สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ

 

สรุปเนื้อความ ๓ ประการ(องค์ธรรม)ในปัจจัย ๒๔

๑. เหตุปัจจัย

   ป.จ.  เหตุ ๖ คือ โลภเหตุ, โทสเหตุ, โมหเหตุ, อโลภเหตุ, อโทสเหตุ, อโมหเหตุ      

   ป.ย. สเหตุกจิต ๗๑ เจตสิก ๕๒ (เว้นโมหเจตสิกที่ในโมหมูลจิต ๒) สเหตุกจิตตชรูป ๑๗ สเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐

   ป.น. อเหตุกจิต ๑๘ อัญญสมานเจตสิก ๑๒ (ฉันทะ) โมหเจตสิกที่ในโมหมูลจิต ๒ อเหตุกจิตตชรูป อเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป พาหิรรูป อาหารชรูป อุตุชรูป อสัญญสัตตกัมมชรูป ปวัตติกัมมชรูป

๒. อารัมมณปัจจัย

   ป.จ. จิต ๘๙ เจตสิก ๕๒ รูป ๒๘ ที่เป็นปัจจุบัน อดีต อนาคต, นิพพาน และบัญญัติ ที่เป็นกาลวิมุติ

   ป.ย. จิต ๘๙ เจตสิก ๕๒

   ป.น. รูป ๗ หมวด คือ จิตติชรูป ปฏิสนธิกัมมชรูป พาหิรรูป อาหารชรูป อุตุชรูป อสัญญสัตตกัมมชรูป ปวัตติกัมมชรูป

๓. อธิปติปัจจัย แบ่งเป็น ๓ ปัจจัย คือ -

      ๑) อารัมมนาธิปติปัจจัย

      ป.จ. อารมณ์ ๖ คือ นิปผันนรูป ๑๘ ที่เป็นสภาวะอิฏฐารมณ์ และปริกัปปอิฏฐารมณ์ที่เป็นเตกาลิก จิต ๘๔ (เว้นโทสะ ๒ โมหะ ๒ ทุกขสหคตกายวิญญาณจิต ๑) เจตสิก ๔๗ (เว้นโทจตุกะ ๔ วิจิกิจฉา ๑) ที่เป็นเตกาลิก และนิพพานที่เป็นกาลวิมุติ

      ป.ย. จิต ๒๘ คือ โลภะ ๘ มหากุศล ๘ มหากิริยาญาณสัมปยุตต์ ๔ โลกุตตร ๘ เจตสิก ๔๗ (เว้นโทจตุกะ ๔ วิจิกิจฉา ๑ อัปปมัญญา ๒), (เอกันตะ) โลกุตตรจิต ๘ เจ. ๓๖, (อเนกันตะ) โลภ ๘ กุ. ๘ ก.กิญาณสัมปยุตต์ ๔ เจ. ๔๕ 

      ป.น. โลกียจิต ๘๑ เจ.๕๒ เมื่อขณะที่ไม่ได้เข้าไปยึดอิฏฐารมณ์เหล่านั้น และรูป ๗ หมวด,(เอกันตะ) โทสะ ๒ โมหะ ๒อเหตุกะจิต๑๘ มหากิริยาวิปป.๔ มหัคคตจิต ๒๗ เจ.๔๖(โลติก ๓ วิรตี ๓),(อเนกันตะ) โลภะ ๘ กุ. ๘ กิ. ญาณสํ ๔ เจ. ๔๕ 

   ๒) สหชาตาธิปติปัจจัย

      ป.จ. อธิบดีองค์ธรรม ๔ คือ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา, (เอกันตะ) อธิบดีองค์ธรรม ๔ องค์ใดองค์หนึ่งที่เกิดกับอัปปนาชวนะ ๒๖ (อเนกันตะ) อธิบดีองค์ธรรม ๔ องค์ใด องค์หนึ่งที่ในกามชวนะจิต ๒๖ (เว้นโมหชวนะ ๒ หสิตุปปาทชวนะ ๑) 

      ป.ย. สาธิปติชวนะจิต ๕๒ เจ.๕๑ (เว้นวิจิกิจฉา และเว้นอธิบดีองค์ธรรมในขณะที่เป็นปัจจัย) สาธิปติจิตตชรูป ๑๗, (เอกันตะ) อัปปนาชวนะ ๒๖ เจ. ๓๘ (เว้นอธิบดีองค์ธรรมในขณะที่เป็นปัจจัย) และอัปปนาสาธิปติจิตตชรูป, (อเนกันตะ) กามชวนะจิต ๒๖ (เว้น โมหะ ๒ หสิตุปปาทะ ๑) เจ. ๕๑ (เว้นวิจิกิจฉาและอธิบดีองค์ธรรมในขณะเป็นปัจจัย) กามสาธิปติจิตตชรูป

      ป.น. นิราธิปติจิต ๖๓ (เว้นอัปปนาชวนะจิต ๒๖) เจ. ๕๒ อธิบดี ๔ อย่างใดอย่างหนึ่งใน ขณะที่เป็นปัจจัย นิราธิปติจิตตชรูป และ กํ - พา - หา - อุ - สัญ - ติ, (เอกันตะ) โมหะ ๒ อเหตุกะ ๑๘ มหาวิปาก ๘ มหัคคตวิปาก ๙ เจ. ๔๒ (โลติกะ ๓ โทจตุกะ ๔ วิรดี ๓) นิราธิปติจิตตชรูป และรูป ๖ หมวดที่เหลือ, (อเนกันตะ) กามชวนะจิต ๒๖ (เว้นโมหะ ๒ หลิตปปาทะ ๑) เจ. ๕๑ (วิจิกิจฉา) กามสาธิปติจิตตชรูป

   ๓) วัตถารมมณปุเรชาตาธิปติปัจจัย

      ป.จ. อิฏฐมรณาสันนหทัยรูป ๑ 

      ป.ย. มรณาสันนโลภะชวนะชวนะ ๘ เจ. ๒๒ 

      ป.น. จิต ๘๙ (มรณาสันนโลกชวนะ ๘ + ๒๒) เจ. ๕๒ รูป ๗ หมวด

๔. อนันตรปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ที่เกิดก่อนๆ (เว้นจุติจิตของพระอรหันต์) 

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ที่เกิดหลังๆ พร้อมด้วยจุติจิตของพระอรหันต์ 

      ป.น. รูป ๗ หมวด คือ จิ, กํ, พา, หา, อุ, สัญ, ติ

๕. สมนันตรปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ที่เกิดก่อนๆ (เว้นจุติจิตของพระอรหันต์) 

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ที่เกิดหลังๆ พร้อมด้วยจุติจิตของพระอรหันต์  

      ป.น. รูป ๗ หมวด คือ จิ, กํ, พา, หา, อุ, สัญ, ติ

๖. สหชาตปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๙ เจ. ๕๒, ปฏิสนธิหทัยวัตถุ ๑ มหาภูตรูป ๔ ที่ในรูปทั้ง ๗ หมวด 

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒, มหาภูตรูป ๔, อุปาทายรูป ๒๔

      ป.น. ไม่มี

๗. อัญญมัญญปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ปัญจโวการปฏิสนธิ ๑๕ เจ. ๓๕ ปฏิสนธิหทัยวัตถุ ๑ มหาภูตรูป ๔ ที่ในรูปทั้ง ๗ หมวด

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ปัญจโวการปฏิสนธิ ๑๕ เจ. ๓๕ ปฏิสนธิหทัยวัตถุ ๑ มหาภูตรูป ๔ ที่ในรูปทั้ง ๗ หมวด

      ป.น. จิตตชรูป ปฏิสนธิกัมมชรูป (เว้นหทัยวัตถุ) อุปาทายรูปในรูป ๗ หมวด

๘. นิสสยปัจจัย

   ๑) สหชาตินิสสยปัจจัย

        ป.จ. เหมือนสหชาตปัจจัย 

       ป.ย. เหมือนสหชาตปัจจยุปบัน 

       ป.น. ไม่มี

   ๒) วัตถุปเรชาตนิสสยปัจจัย แบ่งเป็น ๓ ปัจจัย คือ-

      ป.จ. วัตถุรูป ๖ ที่เกิดก่อนและเป็นฐีติปัตตะในปวัตติกาล หรือ

           (๑) มัชฌิมายุกะปัญจวัตถุที่เกิดพร้อมกับอตีตภวังค์ดวงแรก

           (๒) หทัยวัตถุที่เกิดพร้อมกับจิตดวงก่อนๆ มีปฏิสนธิจิตเป็นต้น

           (๓) หทัยวัตถุที่อนุมานเอาว่าเกิดพร้อมกับจิตหนึ่งดวงก่อนออกจากนิโรธสมาบัติ ๔. วัตถุรูป ๖ ที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่ ๑๗ นับถอยหลังจากจุดจิตขึ้นไปในมรณาสันนกาล

      ป.ย. จิต ๘๕ (อรูปวิบาก ๔) เจตสิก ๕๒ ที่เกิดได้แน่นอนและไม่แน่นอนในปัญจโวการภูมิ (เอกันตะ) จิต ๔๓ ดวง คือ โทสะ ๒ อเหตุกจิต ๑๗ (เว้นมโนทวาราวัชชนะ) มหาวิบาก ๘ รูปาวจรจิต ๑๕ โสดาปัตติมัค เจ.๔๘ (โลติกะ ๓ วิจิกิจฉา), (อเนกันตะ) จิต ๔๒ ดวง คือ โลภะ ๘ โมหะ ๒ มโนทวาราวัชชนะ ๑ มหากุศล ๘ มหากิริยา ๘ อรูปาวจรกุศลกิริยา ๘ โลกุตตร ๗ (โสดาปัตติมัค) เจ. ๔๖ (โทจตุกะ ๔ อัปปมัญญา ๒)

      ป.น. จิต ๔๖ คือ โลภะ ๘ โมหะ ๒ มโนทวาราวัชชนะ ๑ มหากุศล ๘ มหากิริยา ๘ อรูปาวจรจิต ๑๒ โลกุตตร ๗ (โสดาปัตติมัค) เจ. ๔๖ ที่เป็นไปในจตุโวการภูมิ ปัญจโวการปฏิสนธิ ๑๕ เจ. ๓๕ รูป ๗ หมวด, (เอกันตะ) อรูปวิบาก ๔ เจ. ๓๐ รูป ๗ หมวด (อเนกันตะ) จิต ๔๒ ดวง คือ โลภะ ๘ โมหะ ๒ มโนทวาราวัชชนะ จิต ๑ มหากุศล ๘ มหากิริยา ๘ อรูปาวจรกุศลกิริยา ๘ โลกุตตร ๗ (โสดาปัตติมัค) เจ. ๔๖ (โทจตุกะ ๔ อัปปมัญญา ๒)

   ๓) วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย

      ป.จ. หทัยวัตถุที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่ ๑๗ นับถอยหลังจากจุติจิตขึ้นไปในมรณาสันกาล หรือหทัยวัตถุที่กำลังตั้งอยู่ในขณะที่เป็นที่อาศัยและเป็นอารมณ์ด้วย

      ป.ย มรณาสันนจิต ๘ ขณะ ได้แก่ จิต ๔๓ ดวง คือ มโนทวาราวัชชนะ ๑ ชวนะ ๕ ครั้งของกามชวนะ ๒๙ ตทารัมมณจิต ๑๑ อภิญญา ๒ (เฉพาะอิทธิวิธอภิญญา) เจ. ๔๔ (เว้น อิสสา มัจฉริยะ, กุกกุจจะ, วิรตี, อัปปมัญญา) ขณะที่เอาหทัยวัตถุนั้นเป็น อารมณ์ 

      ป.น. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ ในเวลาที่ไม่ได้เอาหทัยวัตถุเป็นอารมณ์ที่แน่นอนและไม่แน่นอน และ รูป ๗ หมวด, (เอกันตะ) ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐ มโนธาตุ ๓ มหัคคตจิต ๒๗ (เว้น อิทธิวิธอภิญญา) โลกุตตร ๘ เจ. ๓๘ รูป ๗ หมวด, (อเนกันตะ) กามจิต ๔๑ (ทวิ, ๑๐ มโนธาตุ ๓) เจ. ๕๒

๙. อุปนิสสยปัจจัย แบ่งออกเป็น ๓ ปัจจัย คือ -

   ๑) อารัมมนูปนิสสยปัจจัย

      ป.จ. เหมือนอารัมมณาธิปติปัจจัย

      ป.ย. เหมือนอารัมมณาธิปปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนอารัมมณาธิปติปัจจนิก

   ๒) อนันตรูปนิสสยปัจจัย

      ป.จ. เหมือนอนันตรปัจจัย

      ป.ย. เหมือนอนันตรปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนอนันตรปัจจนิก

   ๓) ปกตูปนิสสยปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ รูป ๒๘ ที่เกิดก่อนๆที่เป็นพลวะมีกำลังมาก และบัญญัติ (เว้นบัญญัติกรรมฐาน)

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ.๕๒ ที่เกิดหลังๆ

      ป.น. และรูป ๗ หมวด

๑๐. ปุเรชาตปัจจัย แบ่งเป็น ๓ ปัจจัย คือ -

     ๑) วัตถุปุเรชาตปัจจัย

        ป.จ. เหมือนวัตถุปเรชาตนิสสยปัจจัย

        ป.ย. เหมือนวัตถุปเรชาตนิสสยปัจจยุปบันน 

        ป.น. เหมือนวัตถุปเรชาตนิสสยปัจจนิก

     ๒) อารัมมณปุเรชาตปัจจัย

        ป.จ. อารมณ์ ๖ คือนิปผันนรูป ๑๘ ที่เป็นปัจจุบัน

        ป.ย. กามจิต ๕๔ อภิญญาจิต ๒ เจ. ๕๐ (เว้นอัปปมัญญา), (เอกันตะ) ทวิปัญจวิญญาณ ๑๐ มโนธาตุ ๓ เจ. ๑๐, (อเนกันตะ) กามจิต ๔๑ (ทวิ ๑๐ + มโนธาตุ ๓) อภิญญา ๒ เจ. ๕๐ (เว้นอัปปมัญญา) 

      ป.น. จิต ๗๖ เจ. ๕๒ (เว้นทวิ, ๑๐ +  มโนธาตุ ๓) ที่ไม่ได้เกิดจากปัจจุบันนิปผันรูป ๑๘  รูป ๗ หมวด

    ๓) วัตถารัมมณปุเรชาตปัจจัย

       ป.จ. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย

       ป.ย. เหมือนวัตถารมมณปุเรชาตินิสสยปัจจยุปบัน

       ป.น. เหมือนวัตถารมณปุเรชาตนิสสยปัจจนิก

๑๑. ปัจฉาชาตปัจจัย

      ป.จ. จิต ๘๕ ที่เกิดที่หลังมีปฐมภวังค์เป็นต้น (เว้นอรูปวิบากและปฏิสนธิจิต) เจ.๕๒ ที่เกิด ในปัญจโวการภูมิที่แน่นอนและไม่แน่นอน (อเนกันตะ) โลภะ ๘ โมหะ ๒ มโนทวาราวัชชนะ ๑ มหากุศล ๘ มหากิริยา ๘ อรูปกุศล ๔ อรูปกิริยา ๔ โลกุตตร ๗ (โสดาปัตติมัค) เจ. ๔๖

      ป.ย. ติสมุฏฐานิกรูปและจตุสมุฏฐานิกรูปที่เป็นฐีติปัตตะ ที่เกิดพร้อมกับขณะทั้ง ๓ ของจิตที่เกิดก่อนๆมีปฏิสนธิจิตเป็นต้น (เอกันตะ) โทสะ ๒ ทวิ. ๑๐ มโนธาตุ ๓ ตทา. ๑๑ หสิตุปปาทะ ๑ รูปาวจรจิต ๑๕ โสดาปัตติมัค ๑ เจ. ๔๘ (โลติก ๓ วิจิกิจฉา ๑) 

      ป.น. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ จิตตชรูป ปฏิสนธิกัมมชรูป อาหารชรูป อุตุชรูป ปวัตติกัมมชรูป ขณะที่เกิดขึ้นในสันดานของสัตว์ที่มีชีวิต และพาหิรรูป อสัญญสัตตกัมมชรูป

๑๒. อาเสวนปัจจัย

      ป.จ. โลกียชวนะจิต ๔๗ เจ. ๕๒ ที่เกิดก่อนๆ (เว้นชวนะดวงสุดท้ายที่เป็นชาติเดียวกัน) 

      ป.ย. ชวนะจิต ๕๑ เจ. ๕๒ ที่เกิดหลังๆ (เว้นกามชวนะดวงต้น และผลชวนะ ๔)

      ป.น. กามชวนะดวงที่ ๑ ของกามชวนะ ๒๙ อาวัชชนะ ๒ วิบาก ๓๖ เจ. ๕๒ รูป ๗ หมวด

๑๓. กัมมปัจจัย แบ่งเป็น ๓ ปัจจัย คือ -

    ๑) สหชาตกัมมปัจจัย

      ป.จ. เจตนาเจตสิก ๘๙ ที่ในจิต ๘๙ 

      ป.ย. จิต ๘๔ เจ. ๕๑ (เจตนา) จิตตชรูป ๑๗ ปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐ 

      ป.น. เจตนาเจตสิก ๘๙ ที่ในจิต ๘๙ และรูป ๕ หมวดที่เหลือ 

   ๒) นานักขณิกกัมมปัจจัย

      ป.จ. เจตนา ๓๓ คือกุศลเจตนา ๒๑ อกุศลเจตนา ๑๒ ที่เป็นอดีตคือดับไปแล้ว 

      ป.ย. วิปากจิต ๓๖ เจ. ๓๘ ปฏิสนธิกัมมชรูป อสัญญสัตตกัมมชรูป ปวัตติกัมมชรูป 

      ป.น. กุศล ๒๑ อกุศล ๑๒ กิริยาจิต ๒๐ เจ. ๕๒ รูป ๔ หมวดที่เหลือ 

   ๓) อนันตรกัมมปัจจัย

      ป.จ. มัคคเจตนา ๔ ที่ดับไปแล้ว

      ป.ย. ผลจิต ๔ เจ. ๓๖ ที่เกิดต่อจากมรรค เป็นผลดวงแรกเท่านั้น (มัคคานันตรผล)

      ป.น. จิต ๘๕ (ผลจิต ๔) เจ. ๕๒ รูป ๗ หมวด

๑๔. วิปากปัจจัย

      ป.จ. วิปากจิต ๓๖ เจ. ๓๘ ที่ในปฏิสนธิและปวัตติกาล

      ป.ย. วิปากจิต ๓๖ เจ. ๓๘ จิตตธรูป ๑๕ (เว้นวิญญัติรูป ๒) ปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐ 

      ป.น. กุศลจิต ๒๑ อกุศลจิต ๑๒ กิริยา ๒๐ เจ. ๕๒ จิตตธรูปที่เกิดกับกุศล - อกุศล และ กิริยา และรูป ๕ หมวดที่เหลือ

๑๕. อาหารปัจจัย แบ่งเป็น ๒ ปัจจัย คือ -

   ๑) รูปอาหารปัจจัย

      ป.จ. พหิทธโอชาที่อยู่ในอาหารต่างๆ หรือจตุสมุฏฐานิกโอชาที่เกิดอยู่ภายใน (อัชฌัตต สันดาน) และอุตุโอชาที่อยู่ภายนอก (พหิทธโอชา) คือโอชาในอาหารต่างๆ 

      ป.ย. อาหารสมุฏฐานิกรูป ๑๒ หรือจตุสมุฏฐานิกรูปที่ตั้งอยู่ในกลาบเดียวกับปัจจัยและที่ตั้งอยู่ในกลาปอื่นๆ (เว้นโอชาที่อยู่ในกลางเดียวกับปัจจัย 

      ป.น. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ รูป ๖ หมวด (เว้นอาหารชรูป) หรือ จิต ๘๙ เจ. ๕๒ พาหิรรูป 

   ๒) นามอาหารปัจจัย

      ป.จ. นามอาหารองค์ธรรม ๓ คือ ผัสสะ ๘๙ เจตนา ๘๙ วิญญาณ ๘๙

      ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ จิตตธรูป ๑๗, ปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐

      ป.น. รูป ๕ หมวดที่เหลือ

๑๖. อินทริยปัจจัย แบ่งเป็น ๒ (นามอินทรีย์,รูปอินทรีย์) หรือ ๓ ปัจจัย คือ -

     ๑) สหชาตินทริยปัจจัย

        ป.จ. นามอินทรีย์องค์ธรรม ๘ คือ ชีวิตินทรีย์ จิต เวทนา สัทธา วิริยะ สติ เอกัคคตา และปัญญา

        ป.ย. จิต ๘๙ เจ. ๕๒ จิตตชรูป ๑๗ ปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐

        ป.น. รูป ๕ หมวดที่เหลือ

    ๒) ปุเรชาตินทริยปัจจัย

       ป.จ. ปัญจวัตถุที่เป็นมัชฌิมายุกะ หรือฐีติปัตตะปัญจวัตถุ ๔๙

       ป.ย. ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗

       ป.น. จิต ๗๙ (ทวิ. ๑๐) เจ. ๕๒ รูป ๗ หมวด

    ๓) รูปชีวิตินทริยปัจจัย

       ป.จ. รูปชีวิตินทรีย์ทั้งหมดทั้งในปฏิสนธิกาล และปวัตติกาล

       ป.ย. กัมมชรูปที่เหลือ ๙ หรือ ๘ ที่อยู่ในกลาปเดียวกับตัวปัจจัย

       ป.น. จิต ๘๔ เจ. ๕๒ จิตตชรูป พาหิรรูป อาหารรูป อุตุชรูป และรูปชีวิตินทรีย์ที่อยู่ในกัมมชกลาปทั้งหมด

๑๗. ฌานปัจจัย

      ป.จ. องค์ฌาน ๕ หรือ ๗ คือ วิตก วิจาร ปิติ เวทนา เอกัคคตา หรือ วิตก วิจาร ปิติ โสมนัส โทมนัส อุเบกขา และเอกัคคตา ที่ในจิต ๗๙ (เว้นทวิ. ๑๐) 

      ป.ย. จิต ๗๙ เจ.๕๒ (ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐) จิตติชรูป ๑๗ ปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐ 

      ป.น. ทวิปัญจวิญญาณจิต ๑๐ เจ.๗ และรูป ๕ หมวดที่เหลือ

๑๘. มัคคปัจจัย

      ป.จ. องค์มัคค ๙ คือ ปัญญา วิตก สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ วิริยะ สติ เอกัคคตา และทิฏฐิ

      ป.ย. สเหตุกจิต ๗๑ เจ.๕๒ สเหตุกจิตตชรูป สเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป ๒๐ 

      ป.น. อเหตุกจิต ๑๘ เจ.๑๒ (เว้นฉันทะ) อเหตุกจิตตชรูป อเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป และรูป ๕ หมวดที่เหลือ คือ พา - หา - อุ - สัญ - ติ

๑๙. สัมปยุตตปัจจัย

      ป.จ. ปฏิสนธิ - ปวัตตนามขันธ์ ๔ คือ จิต ๘๙ เจ.๕๒ ที่ช่วยอุปการะแก่กันและกัน 

       ป.ย. จิต ๘๙ เจ.๕๒

      ป.น. รูป ๗ หมวด

๒๐. วิปปยุตตปัจจัย แบ่งเป็น ๔ ปัจจัย คือ -

    ๑) สหชาตวิปปยุตตปัจจัย

       ป.จ. จิต ๗๕ (ทวิ.๑๐ อรูปวิบาก ๔ และจุติจิตของพระอรหันต์) เจ.๕๒ ซึ่งเกิดขึ้นในปัญจโวการภูมิทั้งในปฏิสนธิและปวัตติกาลโดยแน่นอนและไม่แน่นอน และปัญจโวการ ปฏิสนธิ ๑๕ + ๓๕ ป.หทัย ๑ ที่อุปการะแก่กันและกัน

       ป.ย. จิตติชรูป ปฏิสนธิกัมมชรูป และปฏิสนธิหทัยวัตถุที่อาศัยกันและกันกับปัญจโวการปฏิสนธินามขันธ์ ๔ และปัญจโวการปฏิสนธินามขันธ์ ๔ ที่อาศัยซึ่งกันและกันกับปฏิสนธิหทัยวัตถุ

       ป.น. จิต ๘๙ เจ.๕๒ (เว้นปัญจโวการปฏิสนธินามขันธ์ ๔) รูป ๕ หมวดที่เหลือ

   ๒) วัตถุปุเรชาตวิปปยุต ปัจจัย

      ป.จ. เหมือนวัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย

      ป.ย. เหมือนวัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนวัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจนิก  

   ๓) วัตถารัมมณปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย

      ป.ย. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจนิก

   ๔) ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนปัจฉาชาดปัจจัย

      ป.ย. เหมือนปัจฉาชาตปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนปัจฉาชาตปัจจนิก

๒๑. อัตถิปัจจัย แบ่งเป็น ๗ (บางแห่งนับเป็น ๖) ปัจจัย คือ -

      ๑) สหชาตัตถิปัจจัย

         ป.จ. เหมือนสหชาตปัจจัย

         ป.ย. เหมือนสหชาตปัจจยุปบันน

         ป.น. เหมือนสหชาตปัจจนิก

     ๒) อารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจัย

        ป.จ. เหมือนอารัมมณปุเรชาตปัจจัย

        ป.ย. เหมือนอารัมมณปุเรชาตปัจจยุปบันน

        ป.น. เหมือนอารมมณปุเรชาตปัจจนิก

     ๓) วัตถุปุเรชาติตถิปัจจัย

        ป.จ. เหมือนวัตถุปุเรชาตปัจจัย

        ป.ย. เหมือนวัตถุปุเรชาตปัจจยุปบันน

        ป.น. เหมือนวัตถุปุเรชาตปัจจนิก

    ๔) ปัจฉาชาตัตถิปัจจัย

       ป.จ. เหมือนปัจฉาชาตปัจจัย

       ป.ย. เหมือนปัจฉาชาตปัจจยุปบันน

       ป.น. เหมือนปัจฉาชาตปัจจนิก

    ๕) อาหารัตถิปัจจัย

       ป.จ. เหมือนรูปอาหารปัจจัย

       ป.ย. เหมือนรูปอาหารปัจจยุปบันน

       ป.น. เหมือนรูปอาหารปัจจนิก

   ๖)  อินทริยัตถิปัจจัย

       ป.จ. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจัย 

       ป.ย. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจยุปบันน 

       ป.น. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจนิก

    ๗) วัตถารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจัย

       ป.จ. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตปัจจัย

       ป.ย. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจยุปบันน

       ป.น. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจนิก

๒๒. นัตถิปัจจัย

      ป.จ. เหมือนอนันตรปัจจัย

      ป.ย. เหมือนอนันตรปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนอนันตรปัจจนิก

๒๓. วิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนอนันตรปัจจัย

      ป.ย. เหมือนอนันตรปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนอนันตรปัจจนิก

๒๔. อวิคตปัจจัย แบ่งเป็น ๗ (บางแห่งนับเพียง ๖) ปัจจัย คือ -

   ๑) สหชาตอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนสหชาตปัจจัย

      ป.ย. เหมือนสหชาตปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนสหชาตปัจจนิก

   ๒) อารัมมณปุเรชาตอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนอารมมณปุเรชาตปัจจัย

      ป.ย. เหมือนอารัมมณปุเรชาตปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนอารมมณปุเรชาตปัจจนิก

   ๓) วัตถุปุเรชาตอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนวัตถุปุเรชาตปัจจัย

      ป.ย. เหมือนวัตถุปเรชาตปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนวัตถุปุเรชาตปัจจนิก

   ๔) ปัจฉาชาตอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนปัจฉาชาตปัจจัย 

      ป.ย. เหมือนปัจฉาชาตปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนปัจฉาชาตปัจจนิก

   ๕) อาหารอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนรูปอาหารปัจจัย

      ป.ย. เหมือนรูปอาหารปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนรูปอาหารปัจจนิก

   ๖) อินทริยอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจัย

      ป.ย. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจยุปบันน 

      ป.น. เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจนิก

   ๗) วัตถารัมมณปุเรชาตอวิคตปัจจัย

      ป.จ. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตปัจจัย

      ป.ย. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจยุปบันน

      ป.น. เหมือนวัตถารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจนิก

   หมายเหตุ บางแห่งในอัตถิและอวิคตปัจจัย แบ่งออกเป็น ๕ โดยรวมปุเรชาตทั้ง ๓ เข้าเป็นปุเรชาตัตถิและปุเรชาตอวิคตเพียงอย่างเดียว

-----------///---------- 

[full-post]