ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (4,063)
สยามินทร์
อ่านว่า สะ-หฺยา-มิน
ประกอบด้วยคำว่า สยาม + อินทร์
(๑) “สยาม”
อ่านว่า สะ-หฺยาม พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
“สยาม : ชื่อเรียกประเทศไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็นประเทศไทยเมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๒; ของประเทศไทย.”
มีผู้สันนิษฐานว่า “สยาม” ที่เป็นชื่อประเทศไทยมาจากคำสันสกฤตว่า “ศยาม” เนื่องจากคนไทยมีผิวสีคล้ำ
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า -
“ศฺยาม : มีสีดำหรือสีครามหม่น; มีสีเขียว black or dark-blue; green.”
พจนานุกรมฯ 54 บอกไว้ว่า -
“ศยาม : (คำวิเศษณ์) ดํา, คลํ้า. (ส.).”
“ศฺยาม” สันสกฤต ตรงกับบาลีว่า “สาม” (สา-มะ)
“สาม” รากศัพท์มาจาก -
(1) สา (ธาตุ = ทำให้บาง) + ม ปัจจัย
: สา + ม = สาม (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า (1) “สีอันเขาทำให้จางลงด้วยสีตรงข้าม” (2) “สีที่ทำให้ความสวยงามด้อยลง”
(2) สา (ศรี, สิริ) + เม (ธาตุ = เปลี่ยน) + กฺวิ ปัจจัย, ลบ กฺวิ, แผลง เอ ที่ เม เป็น อ (เม > ม)
: สา + เม = สาเม + กฺวิ = สาเมกฺวิ > สาเม > สาม แปลตามศัพท์ว่า “สีเป็นเหตุเปลี่ยนไปแห่งสิริ”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ บอกไว้ว่า “สาม : เทียบ ศฺยาม ดำ ศฺยาว น้ำเงิน (śyāma black & śyāva brown) และบอกความหมายไว้ดังนี้ -
1 ดำ, มืด (เหมือนน้ำตาลแก่) (black, dark [something like deep brown])
2 เหลือง, มีสีทอง, งดงาม (yellow, of a golden colour, beautiful)
จะเห็นได้ว่า สาม-ศฺยาม ไม่ได้แปลว่าดำ หรือคล้ำ อย่างเดียว แต่หมายถึงสีเหลือง สีทอง หรืองดงามก็ได้ด้วย
บาลี “สาม” สันสกฤต “ศฺยาม” ไทยใช้เป็น “สยาม”
“สยาม” เป็นการเขียนอิงสันสกฤต (สันสกฤต ศฺ ศาลา ไทย ส เสือ) ถ้าเขียนเป็นบาลีอิงสันสกฤต ต้องมีจุดใต้ สฺ เป็น “สฺยาม”
“สฺยาม” ออกเสียง สฺ- กึ่งเสียง สฺยา-มะ ไม่ใช่ สะ-ยา-มะ
“สฺยาม” ในบาลี อ่านว่า เซียม จะได้เสียงที่ถูกต้อง
(๒) “อินทร”
บาลีเป็น “อินฺท” อ่านว่า อิน-ทะ รากศัพท์มาจาก -
(1) อิทิ (ธาตุ = เป็นใหญ่ยิ่ง) + อ ปัจจัย, ลงนิคหิตอาคมที่ต้นธาตุแล้วแปลงนิคหิตเป็น นฺ (อิทิ > อึทิ > อินฺทิ), “ลบสระหน้า” คือ อิทิ + อ ลบ อิ ที่ (อิ)-ทิ (อิทิ > อิท)
: อิทิ > อึทิ > อินฺทิ > อินฺท + อ = อินฺท แปลตามศัพท์ว่า “ผู้เป็นใหญ่ยิ่ง” คือ “ผู้กระทำความเป็นใหญ่ยิ่ง”
(2) อินฺท (ธาตุ = ประกอบ) + อ (อะ) ปัจจัย
: อินฺท + อ = อินฺท แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ประกอบด้วยความยิ่งใหญ่”
“อินฺท” (ปุงลิงค์) ในบาลีใช้ในความหมายว่า -
(1) ผู้เป็นเจ้า, ผู้เป็นหัวหน้า, พระราชา (lord, chief, king)
(2) พระอินทร์ตามคัมภีร์พระเวท (The Vedic god Indra)
บาลี “อินฺท” สันสกฤตเป็น “อินฺทฺร” ไทยมักใช้ตามสันสกฤตเป็น “อินทร” (ใช้เป็น “อินท” ก็มี)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
“อินทร-, อินทร์ : (คำนาม) ชื่อเทวราชผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์และชั้นจาตุมหาราช; ผู้เป็นใหญ่. (ส.; ป. อินฺท).”
สฺยาม + อินฺท = สฺยามินฺท (เซีย-มิน-ทะ) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้เป็นใหญ่แห่งประเทศสยาม” “ผู้เป็นจอมสยาม”
“สฺยามินฺท” ในภาษาไทยใช้เป็น “สยามินทร์” (สะ-หฺยา-มิน)
โปรดสังเกต “สยามินทร์” ม ม้า ตัวเดียว
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
“สยามินทร์ : (คำนาม) ผู้เป็นใหญ่ในสยามหมายถึง พระมหากษัตริย์ของประเทศไทย.”
ขยายความ :
ตามศัพท์ “สยามินทร์” แปลว่า “ผู้เป็นใหญ่ในสยาม” แต่มิได้หมายความว่า ใครก็ได้ มาจากไหนก็ได้ มาด้วยวิธีใดก็ได้ พอมีตำแหน่งมีอำนาจในประเทศไทย ก็เรียกว่า “สยามินทร์” ได้ทันที มิใช่เช่นนั้น
“สยามินทร์” หมายถึง “พระมหากษัตริย์ของประเทศไทย” เท่านั้น
แถม :
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อทรงลงพระปรมาภิไธย มักทรงลงลายพระหัตถ์ว่า “สยามินทร์”
..............
ดูก่อนภราดา!
: เป็นใหญ่เหนือใจตน
: เป็นใหญ่เหนือใจคน
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ