วัฒนธรรมตุณหี

 

วัฒนธรรมตุณหี

---------------

“ตุณหี” เป็นคำบาลี ณ เณร สะกดและเป็นกึ่งตัวนำพยางค์หลัง อ่านว่า ตุน-นฺฮี หรือจะออกเสียงว่า ตุน-นี ก็ได้

ในภาษาบาลีมีคำว่า “ตสฺมา ตุณฺหี” เป็นคำที่ปรากฏในกรรมวาจาของสงฆ์ในกรณีที่เสนอญัตติแล้วถามความเห็นจากที่ประชุม เมื่อที่ประชุมเห็นชอบกับญัตตินั้น ผู้เสนอญัตติก็จะประกาศมติของที่ประชุม คำลงท้ายมติที่ถือว่าเป็นสำนวนตามแบบแผนคือ “ตสฺมา ตุณฺหี,  เอวเมตํ  ธารยามิ.” (ตัส๎มา ตุณหี, เอ-วะ-เม-ตัง ทา-ระ-ยา-มิ)

แปลตามศัพท์ว่า “เพราะฉะนั้น (ท่านทั้งหลาย) จึงนิ่ง, ข้าพเจ้าทรงจำความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้” 

แปลตามสำนวนไทย “เพราะท่านทั้งหลายไม่คัดค้าน จึงขอประกาศมติว่า ที่ประชุมนี้เห็นชอบตามข้อเสนอ”

.......................

คำบาลีที่สะกดเป็น -หี- เช่น “มหีตเล” ในพระคาถาชินบัญชร หรือ “ตุณฺหี” ที่กำลังพูดถึงนี้ ท่านให้ออกเสียงเป็น -ฮี- (ฮ นกฮูก) อาจเป็นเพราะรูปคำไปพ้องกับคำไทยที่หมายถึงอวัยวะเพศของหญิง ซึ่งรู้สึกกันว่าเป็นคำหยาบ 

แต่ถึงจะออกเสียงเป็น -ฮี- แต่เมื่อเขียนเป็นอักษรก็ต้องเขียนตามรูปเดิม จะสะกดคำนี้เป็น “มฮีตเล” หรือ “ตุณฮี” ไปด้วยนั้นเป็นการผิดหลักภาษา เพราะ ฮ นกฮูก ไม่มีในภาษาบาลี

หนังสือสวดมนต์ของบางสำนักที่พิมพ์เผยแพร่ ถ้าใช้ ฮ นกฮูกในการสะกดคำพวกนี้ ขอความกรุณาเลิกใช้นะครับ สะกดให้ตรงตามรูปคำเดิม

.......................

“ตุณหี” แปลว่าอะไร?

พจนานุกรมบาลี-ไทย สำหรับนักศึกษา BUDSIR 7 for Windows บอกไว้ว่า -

(๑) ตุณฺหี : (คำกริยาวิเศษณ์) นิ่ง, เงียบ.

(๒) ตุณฺหี : (คำคุณศัพท์) นิ่ง, เงียบ, ไม่มีเสียง, ดุษณี.

(๓) ตุณฺหีภาว : (คำนาม) ดุษณีภาพ, ความเป็นผู้นิ่ง, ความเงียบ.

คำว่า “ตุณฺหีภาว” ก็คือที่ใช้ในภาษาไทยว่า “ดุษณีภาพ” พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ บอกความหมายว่า ความเงียบ, การมีท่าทียินยอม, ดุษณีภาพ (silence, attitude of consent)

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ขยายความ “ตุณฺหี” ไว้ว่า -

.........................................................

silently, esp. in phrase tuṇhī ahosi he remained silent, as a sign of consent or affirmative answer (i. e. he had nothing to say against it)

แปล: อย่างเงียบๆ , โดยเฉพาะในวลี ตุณฺหี อโหสิ เขานิ่งเงียบ, เป็นเครื่องหมายว่ายินยอมหรือตอบรับ (คือเขาไม่มีอะไรจะพูดค้าน)

.........................................................

“ตุณฺหี” เป็นรูปคำบาลีที่ไม่พบว่ามีใช้ในภาษาไทย เราใช้อิงรูปคำสันสกฤตว่า “ดุษณี” และ “ดุษณีภาพ” 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -

“ดุษณี, ดุษณีภาพ : (คำนาม) อาการนิ่งซึ่งแสดงถึงการยอมรับ. (ส. ตุษฺณีมฺ; ป. ตุณฺหี).”

.......................

การยอมรับโดยกิริยา “นิ่ง” เป็นวัฒนธรรมในอริยวินัย เช่นกรณีที่มีผู้นิมนต์พระพุทธเจ้าหรือพระสงฆ์ไปฉันภัตตาหารที่บ้าน ท่านจะรับนิมนต์โดยกิริยานิ่ง ไม่ใช่เอ่ยปากตอบรับ

“ตุณหี - ดุษณี - นิ่ง” มีความหมายว่า เห็นด้วย หรือให้ความร่วมมือ โดยหลักการแล้วต้องกระทำด้วยวิจารณญาณ คือพิจารณาเห็นว่า เรื่องที่เสนอหรือเรื่องที่กำลังเกิดขึ้นนั้นเป็นเรื่องที่ถูกต้องดีงาม จึงไม่มีความจำเป็นจะต้องทักท้วงหรือคัดค้านโต้แย้งใด ๆ นิ่งเพราะอย่างนี้

มิใช่นิ่งเพราะไม่รู้เรื่อง หรือไม่อยากมีเรื่อง-ทั้ง ๆ ที่ไม่เห็นด้วยกับเรื่องที่เสนอ

ถ้านิ่งเพราะโมหะ หรือเพราะกลัวอะไรก็ตาม ก็ไม่ใช่ “นิ่ง” ในอริยวินัย 

กับอีกกรณีหนึ่ง มีตำแหน่ง มีอำนาจ มีหน้าที่จะต้องบริหารจัดการเรื่องนั้น ๆ แต่นิ่งเฉยไปหมดทุกเรื่อง

มีปัญหา ก็ไม่แก้ อ้างว่า อุจจาระ ไปจิ้มเข้ามันก็เหม็น ไม่ดี ปล่อยไว้นิ่ง ๆ น่ะดีแล้ว อยู่กันอย่างสงบเรียบร้อยแบบนี้ดีกว่า - ว่าแล้วก็นิ่ง

เรื่องที่ควรพัฒนาให้ดีให้ก้าวหน้าต่อไป ก็ไม่ทำ อ้างว่าเท่าที่เป็นอยู่นี่ก็เรียบร้อยดีอยู่แล้ว จะต้องไปทำอะไรให้เหนื่อยทำไม - ว่าแล้วก็นิ่ง

“นิ่ง” แบบนี้ก็ไม่ใช่นิ่งในอริยวินัยครับ

.......................

เวลาใครถามความเห็นใคร หรือเสนอให้ใครทำอะไร แล้วผู้นั้นนิ่งไปหมดทุกเรื่อง จำคำว่า “ตสฺมา ตุณฺหี” ไว้พูดสรุปให้ท่านผู้มีท่าทีเช่นนั้นฟัง ก็คงขำดีเหมือนกัน 

พลเรือตรี ทองย้อย แสงสินชัย

ภาคีสมาชิก ราชบัณฑิตยสภา

๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๖

๑๖:๓๙

[full-post]