อุปัชฌาย์
จุดคัดกรองสมาชิกในคณะสงฆ์
อ่านว่า อุ-ปัด-ชา
“อุปัชฌาย์” บาลีเป็น “อุปชฺฌาย” อ่านว่า อุ-ปัด-ชา-ยะ รากศัพท์มาจาก อุป (คำอุปสรรค = เข้าไป, ใกล้, มั่น) + เฌ (ธาตุ = เพ่งพินิจ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, ซ้อน ชฺ ระหว่างบทหน้ากับธาตุ (อุป + ชฺ + เฌ), แปลง เอ ที่ เฌ เป็น อาย (เฌ > ฌาย)
: อุป + ชฺ + เฌ = อุปชฺเฌ + ณ = อุปชฺเฌณ > อุปชฺเฌ >อุปชฺฌาย (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ใส่ใจเข้าไปแสวงหาประโยชน์แก่ศิษย์แล้วเพ่งดู” “ผู้เข้าไปเพ่งโทษน้อยใหญ่” (หมายถึงคอยดูแลความถูกผิดของเหล่าศิษย์เพื่อแนะนำสั่งสอน)
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “อุปชฺฌาย” ว่า a spiritual teacher or preceptor, master (ผู้สอนธรรม, อุปัชฌาย์, ครู, พระเถระ)
บาลี “อุปชฺฌาย” สันสกฤตเป็น “อุปาธฺยาย”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –
“อุปาธฺยาย : (คำนาม) ครูผู้สั่งสอนธรรม; a spiritual preceptor.”
ในภาษาไทยใช้เป็น “อุปัชฌาย-” (มีคำอื่นมาสามาข้างท้าย) “อุปัชฌาย์” และ “อุปัชฌายะ”
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“อุปัชฌาย-, อุปัชฌาย์, อุปัชฌายะ : (คำนาม) พระเถระผู้เป็นประธานการบวชกุลบุตรในพระพุทธศาสนา. (ป.; ส. อุปาธฺยาย).”
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต ขยายความไว้ดังนี้ –
“อุปัชฌาย์, อุปัชฌายะ : “ผู้เพ่งโทษน้อยใหญ่” หมายถึงผู้รับรองกุลบุตรเข้ารับการอุปสมบทในท่ามกลางภิกษุสงฆ์, เป็นทั้งผู้นำเข้าหมู่ และเป็นผู้ปกครองคอยดูแลผิดและชอบ ทำหน้าที่ฝึกสอนอบรมให้การศึกษาต่อไป; อุปัชฌาย์ในฝ่ายภิกษุณี เรียกว่า ปวัตตินี ”
วิมติวิโนทนีฎีกา อธิบายเสริมว่า "อุปชฺฌา" มาจากการลบ ย ท้ายศัพท์ของ "อุปชฺฌาย" ทั้งนี้ศัพท์ว่า "อุปชฺฌา" สามารถแจกได้เฉพาะปฐมาวิภัตติและทุติยาวิภัตติเท่านั้น
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ