อฑฺฒปลฺลงฺก ท่านั่งสมาธิกึ่งบรรลังก์

อฑฺฒปลฺลงฺก ท่านั่งสมาธิกึ่งบรรลังก์ [005]

บทความที่แล้วพูดถึงพุทธเจ้าบัญญัติห้ามภิกษุณีนั่งคู้บรรลังก์ เนื่องจากทำให้ส้นเท้าสัมผัสสยิว อันจะทำให้การนั่งสมาธิต้องเผชิญกับอารมณ์ใคร่เกิดกามราคะ จากกายสัมผัสขณะนั่งและไม่เป็นผลดีต่อการปฏิบัติธรรม สมาธิ และวิปัสสนา

บทความนี้จะเสนอภาพท่านั่งกึ่งบรรลังก์ของภิกษุณี  และคำบริกรรมภาวนาท่านั่ง เพื่อให้ผู้อ่านสามารถนำไปปฏิบัติได้ถูกต้อง

1. นั่งคู้ขาข้างหนึ่งเข้ามาหาตัว และเหยียดขาข้างหนึ่งออกไป ในขณะที่มือวางไว้ที่ข้อเท้าขาข้างที่คู้งอเข้ามา ที่สำคัญไม่ให้ส้นเท้าสัมผัสกับกายส่วนอื่น ให้เว้นระยะไว้เพื่อไม่เกิดสัมผัสเวทนาอันสยิว (อาจจะมีผ้ามาปิดขาทั้งสองถ้านั่งในที่สาธารณะ)

2. นั่งคู้ขาข้างหนึ่งเข้ามาหาตัว โดยเว้นระยะไม่ให้ส้นเท้าสัมผัสถูกกายส่วนใดส่วนหนึ่ง และยกขาข้างหนึ่งชันเข่า วางขาข้างที่ชันไม่ให้ส้นเท้าสัมผัสกับหลังเท้า (อาจจะมีผ้ามาปกปิดขาทั้งสองข้างถ้านั่งในที่สาธารณะ)

[คำบริกรรมภาวนาวิปัสสนา]

เนื่องจากท่านั่งเปลี่ยนจากท่านั่งสมาธิเต็มบรรลังก์ มาเป็นกึ่งบรรลังก์ ทำให้กายท่านั่งเปลี่ยนไป และจุดสัมผัสของกายส่วนสำคัญก็เปลี่ยนไป ทำให้เมื่อต้องนั่งภาวนาสมาธิ 

    อานาปานสติ โยคินี ผู้ปฏิบัติสายอานาปานสติ กำหนดรู้ลมหายใจเข้า-ออก ไม่ต้องมีคำภาวนาเพื่อรู้สภาพกายท่านั่ง ให้ระลึกรู้ใส่ใจเฉพาะลมอัสสาสะ(ลมหายใจออก) และปัสสาสะ(ลมหายใจเข้า) ระลึกรู้ และระงับกองลมหายใจทั้งปวง ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสามีติ สิกฺขติ ไม่ต้องใส่ใจหรือกำหนดรู้ท่านั่ง

    แต่เมื่อโยคินี ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาในสายยุบหนอ พองหนอ ในระยะที่สูง อาการพองยุบช้าลง ต้องมีคำภาวนาเสริม เพื่อตามดํตามรู้รูปนาม

เนื่องจากท่านั่ง จุดสัมผัส ท้องพองยุบเปลี่ยนไป ให้ใช้คำบริกรรมว่า พองหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ เพิ่มการกำหนดรู้ท่านั่งจุดสัมผัสขาสองข้างเข้าไป

พองหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ(กำหนดรู้ก้นกระทบพื้น) รู้หนอ(กำหนดที่ขาข้างที่คู้เข้าหาตัว) ถูกหนอ(กำหนดรู้ขาข้างที่เหยียดออกไป หรือชันขึ้น)

คำบริกรรมเป็นเพียงแนวทาง อาจใช้หรือต่างออกไป ขึ้นอยู่กับการระลึกรู้รูป-นามนั้นๆ ครอบคลุมลักษณะที่ปรากฎ ดีแล้วหรือยัง ถ้ายังไม่ครอบคลุมจึงต้องใช้

-------------

พระมหาวัฒนา ปญฺญาทีโป,ป.ธ.๙,ดร.

16 มกราคม 2567

[full-post]