สัมพัจฉรสนธิ์ ชนสัมพัจฉรฉินท์

 

สัมพัจฉรสนธิ์ ชนสัมพัจฉรฉินท์

-----------------------------

มีญาติมิตรถามเล่น ๆ ว่า “สวดมนต์ข้ามปี” คำบาลีว่าอย่างไร

ผมตอบเล่น ๆ ว่า “สัมพัจฉรสนธิ์สาธยาย”

อ่านว่า สำ-พัด-ฉะ-ระ-สน-สา-ทะ-ยาย

ขอนำมาอธิบายเล่น ๆ ดังนี้ -

“สัมพัจฉรสนธิ์สาธยาย” แยกศัพท์เป็น สัมพัจฉร + สนธิ์ + สาธยาย

(๑) “สัมพัจฉร” แปลตามศัพท์ว่า “กาลที่เป็นไปเหมือนว่าอาศัยความสืบเนื่องและความเป็นไปแห่งธรรมดานั้น ๆ” หมายถึง ปี (a year)

(๒) “สนธิ์” แปลตามศัพท์ว่า “กิริยาอันเขาทรงไว้ร่วมกัน” > “กิริยาอันเขาเชื่อมต่อ”

ในภาษาไทย เมื่อพูดว่า “สนธิ” มักนึกถึงในความหมายที่ว่า-เอาศัพท์ตั้งแต่ ๒ ศัพท์ขึ้นไปมาเชื่อมกัน ดังที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๔ บอกไว้ว่า -

.........................................................

สนธิ : (คำนาม) ที่ต่อ, การติดต่อ; การเปลี่ยนแปลงเสียงซึ่งเกิดจากการเชื่อมเสียง ๒ เสียง ที่อยู่ชิดกันให้กลมกลืนกัน ในภาษาบาลีและสันสกฤตมีพยัญชนะสนธิ เช่น ทุส + ชน เป็น ทุรชน สระสนธิ เช่น พจน + อนุกรม เป็น พจนานุกรม และนิคหิตฺสนธิ เช่น เอวํ + เม เป็น เอวมฺเม ในภาษาอื่น ๆ ที่มีวรรณยุกต์เช่นภาษาจีนมีวรรณยุกต์สนธิ เช่น เกี่ยม + ฉ่าย เป็น เกี่ยมฉ่าย. (ป., ส.).

.........................................................

(๓) “สาธยาย” แปลตามศัพท์ว่า “การสวดพร้อมหมดอย่างยิ่ง” “การศึกษาอย่างยิ่ง (ซึ่งมนตร์) ของตน” หมายถึง การสาธยาย, การสวด, การท่อง (repetition, rehearsal study)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๔ บอกไว้ว่า -

.........................................................

สาธยาย : (คำนาม) การท่อง, การสวด, การทบทวน, เช่น สาธยายมนต์, (ภาษาปาก) การชี้แจงแสดงเรื่อง เช่น สาธยายอยู่นั่นแหละ ไม่รู้จักจบเสียที. (ส. สฺวาธฺยาย; ป. สชฺฌาย).

.........................................................

การประสมคำ : 

สัมพัจฉร + สนธิ์ = สัมพัจฉรสนธิ ในที่นี้เจตนาเขียน “สัมพัจฉรสนธิ์” (การันต์ที่ -ธิ) เพื่อให้อ่านว่า สำ-พัด-ฉะ-ระ-สน แปลว่า “ต่อปี” คือปีเก่าต่อกับปีใหม่ 

“สัมพัจฉรสนธิ์” คิดขึ้นเลียนคำเก่าว่า “สัมพัจฉรฉินท์” (สำ-พัด-ฉะ-ระ-ฉิน) ซึ่งแปลว่า “ตัดปี” คือสิ้นปี

สัมพัจฉรสนธิ์ + สาธยาย = สัมพัจฉรสนธิ์สาธยาย (สำ-พัด-ฉะ-ระ-สน-สา-ทะ-ยาย) แปลตามศัพท์ว่า “การสวดมนต์เชื่อมต่อปี” หมายถึงสวดในวันสุดท้ายของปีเก่าติดต่อกันไปถึงวันแรกของปีใหม่ ตรงกับคำที่พูดกันว่า “สวดมนต์ข้ามปี”

บอกกล่าว :

“สัมพัจฉรสนธิ์สาธยาย” เขียนมีการันต์กลางสมาส (-สนธิ์-) อย่างนี้ผิดหลักภาษา แต่ถ้าไม่ใส่การันต์ ก็จะต้องมีคนอ่านว่า สำ-พัด-ฉะ-ระ-สน-ทิ-สา-ทะ-ยาย ผิดเจตนาอีก เพราะจะทำให้ยาวไปอีกพยางค์หนึ่ง

เขียนผิดเพื่อให้อ่านถูกเจตนาน่าจะดีกว่า และหวังว่าจะไม่เกิดปัญหายืดเยื้อ เพราะคงไม่มีใครเอาคำนี้ไปใช้ เนื่องจากเป็นคำที่ยาว เยิ่นเย้อ ยืดยาด ไม่เหมาะที่จะพูดกันติดปาก 

นำมาเขียนสู่กันอ่านเล่น ๆ ในที่นี้พอสนุก ๆ แล้วก็ขอให้ลืมกันไป พร้อมกับความทุกข์ทั้งปวงในปีเก่านี้ เทอญ

------------------------------------

พลเรือตรี ทองย้อย แสงสินชัย

ภาคีสมาชิก ราชบัณฑิตยสภา

๓๑ ธันวาคม ๒๕๖๖

๑๗:๓๑

[full-post]