ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (3,777)
วิญญูหิ (ชุดธรรมคุณ 6)
..............
ผู้นับถือพระพุทธศาสนาย่อมสวดสาธยายคุณแห่งพระรัตนตรัย คือ พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ กันอยู่เสมอ
คำบาลีแสดงพระธรรมคุณว่าดังนี้ -
..............
สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม
สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก
โอปนยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ.
ที่มา: มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค
พระไตรปิฎกเล่ม 10 ข้อ 89 หน้า 111
..............
พระพุทธคุณ 6 ท่านนับบทว่า “ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ” เป็นบทที่ 6
บาลีวันละคำขอแยกเป็น “ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ” คำหนึ่ง “วิญฺญูหิ” อีกคำหนึ่ง
คำว่า “วิญญูหิ” เขียนแบบบาลีเป็น “วิญฺญูหิ” (มีจุดใต้ ญฺ ตัวหน้า) อ่านว่า วิน-ยู-หิ รูปคำเดิมเป็น “วิญฺญู” อ่านว่า วิน-ยู รากศัพท์มาจาก วิ (คำอุปสรรค = วิเศษ, พิเศษ, แจ้ง, ต่าง) + ญา (ธาตุ = รู้) + รู ปัจจัย, ซ้อน ญฺ ระหว่างอุปสรรคและธาตุ (วิ + ญฺ + ญา), ลบ ร ที่ รู (รู > อู) และ “ลบสระหน้า” คือ อา ที่ ญา (ญา > ญ)
: วิ + ญฺ + ญา = วิญฺญา > วิญฺญ + รู = วิญฺญรู > วิญฺญู แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รู้สิ่งวิเศษเป็นปกติ” หมายถึง ผู้รู้, ผู้คงแก่เรียน, ผู้ฉลาด (intelligent, learned, wise)
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายไว้ว่า -
“วิญญู : (คำนาม) ผู้รู้แจ้ง, นักปราชญ์. (ป.; ส. วิชฺญู).”
“วิญฺญู” แจกด้วยวิภัตตินามที่สาม (ตติยาวิภัตติ) พหูพจน์ ลง หิ วิภัตติ คง หิ ไว้ ได้รูปเป็น “วิญฺญูหิ” แปลว่า “(พระธรรม) อันวิญญูชนทั้งหลาย (พึงรู้ได้เฉพาะตัว)”
แถม :
ในคำบาลีแสดงพระธรรมคุณ ลงท้ายว่า “วิญฺญูหีติ” นั่นคือ “วิญฺญูหิ” สนธิกับ “อิติ” (อิ-ติ แปลได้หลายอย่าง ในที่นี้แปลว่า “ดังนี้”) ทีฆะ อิ เป็น อี (หรือจะว่า อิ ที่ -หิ + อิ- ที่ อิติ = อี ก็ได้)
: วิญฺญหิ + อิติ = วิญฺญูหีติ
ศิลปะในการอ่านคำบางคำ :
คำว่า “วิญฺญูหีติ” มีปัญหาในการอ่านสำหรับคนไทย เพราะคำว่า “-หี-” ที่อยู่หลัง ญู- หน้า -ติ พยัญชนะและสระไปพ้องกับคำไทยที่หมายถึงอวัยวะเพศของหญิง
ท่านแต่ปางก่อนจึงแนะนำกันมาว่า พยัญชนะและสระในภาษาบาลีที่สะกดเป็น “-หี-” ให้ออกเสียงว่า ฮี (ฮ นกฮูก + สระ อี) เพื่อเลี่ยงเสียงที่พ้องกับคำไทยคำนั้น
แต่ถ้าจะว่าไปแล้ว เสียง “ฮี” นับว่าใกล้เคียงกับเสียงเดิมในบาลีมากกว่าเสียงคำไทยคำนั้นด้วยซ้ำไป
การแนะนำให้ออกเสียง “-หี-” เป็น “ฮี” นี้ ต่อมาได้เกิดปัญหาอีก คือคนทำต้นฉบับที่ “หัวใจกระดุกกระดิก” อยู่สักหน่อยเกิดใช้ ฮ นกฮูก แทน ห หีบ ในตัวบท คือสะกดเป็น “วิญฺญูฮีติ” เสียเลย
หนังสือสวดมนต์บางสำนักในระยะหลังๆ มานี้เราจะพบการสะกดเป็น “วิญฺญูฮีติ” กันหนาตาขึ้น
ทั้งนี้รวมไปถึงคำว่า “มหีตเล” (มะหีตะเล) ในพระคาถาชินบัญชรก็มีสะกดเป็น “มฮีตเล” (มะฮีตะเล) อยู่หลายสำนัก
ขอได้โปรดช่วยกันเข้าใจ ช่วยกันจำ และช่วยกันบอกต่อๆ กันไปด้วยว่า อย่าสะกดอย่างนี้ เพราะในภาษาบาลีไม่มี ฮ นกฮูก
ขอแรงให้สำนักที่พิมพ์หนังสือสวดมนต์หรือสำนักที่ทำบทสวดมนต์ออกเผยแพร่ทางสื่อต่างๆ สะกดคำนี้เป็น “วิญฺญูหีติ” (วิญญูหีติ) และ “มหีตเล” (มะหีตะเล) ให้ตรงตามบาลีด้วย อย่าอุตริสะกดให้ผิดเพี้ยนเป็นอย่างอื่น
โปรดสะกดให้ตรงคำ
แต่ออกเสียงตามคำแนะนำของท่านแต่ปางก่อนนั้นเถิด
..............
“วิญฺญูหิ” รวมกับ “ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ” เป็น “ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ” เขียนแบบไทยเป็น “ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิ” อ่านว่า ปัด-จัด-ตัง เว-ทิ-ตับ-โพ วิน-ยู-หิ
ขยายความ :
“ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิ” เป็นคุณนามบทที่ 6 ของพระธรรม แปลว่า “พระธรรมเป็นสิ่งที่วิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตัว”
คัมภีร์วิสุทธิมรรค ภาค 1 หน้า 278 (ฉอนุสสตินิทเทส) สรุปเหตุที่พระธรรมได้นามว่า “ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิ” ไว้ดังนี้ -
..............
พาลานํ ปน อวิสโยเวส ฯ
แท้จริง โลกุตรธรรมนั้นไม่เป็นวิสัยของพวกคนโง่เลยทีเดียว (ฉะนี้แหละจึงว่า พระธรรมเป็นสิ่งที่วิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตัว คือไม่เป็นสิ่งที่คนโง่จะพึงรู้ได้เลย)
(สรุปความ)
อปิจ โข สฺวากฺขาโต อยํ ธมฺโม ฯ
โดยที่แท้ พระธรรมนี้เป็นสวากขาตะ (อันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว)
กสฺมา ฯ
เพราะเหตุไร
สนฺทิฏฺฐิกตฺตา ฯ
เพราะธรรมนี้เป็นสันทิฏฐิกะ (อันผู้บรรลุเห็นได้เอง)
สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิกตฺตา ฯ
ธรรมนี้ได้ชื่อว่าสันทิฏฐิกะ ก็เพราะเป็นอกาลิกะ (ให้ผลไม่จำกัดด้วยกาลเวลา)
อกาลิโก เอหิปสฺสิกตฺตา ฯ
ธรรมนี้ได้ชื่อว่าอกาลิกะ ก็เพราะเป็นเอหิปัสสิกะ (ควรเรียกให้มาดู)
โย จ เอหิปสฺสิโก นาม โส โอปนยิโก โหตีติ ฯ
และธรรมใดได้ชื่อว่าเอหิปัสสิกะ ธรรมนั้นก็ย่อมเป็นโอปนยิกะ (ควรน้อมเข้ามาไว้ในใจ) ดังนี้แล
..............
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต ที่คำว่า “ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ” สรุปความไว้ดังนี้ -
..............
ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ : (พระธรรม) อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน ผู้อื่นไม่พลอยตามรู้ตามเห็นด้วย เหมือนรสอาหาร ผู้บริโภคเท่านั้นจึงจะรู้รส ผู้ไม่ได้บริโภคจะพลอยรู้รสด้วยไม่ได้ (ข้อ ๖ ในธรรมคุณ ๖)
..............
ดูก่อนภราดา!
: เพียงรู้ว่าตัวเองยังโง่อยู่
: ก็เป็นวิญญูได้ทันที
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ