สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
พระสูตรที่ลึกซึ้งด้วยประเด็นถามตอบ
ข้อความตอนหนึ่ง ในโอฆรตรณสูตร สังยุตตนิกาย สคาถวรรค มีว่า :- ข้าพเจ้า (พระอานนท์) ได้สดับมาแล้วอย่างนี้ว่า ในสมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาค ทรงประทับอยู่ที่สวนเชตวัน อันเป็นอารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้เมืองสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีล่วงไปอยู่ เทวดาตนใดคนหนึ่ง ผู้มีผิวพรรณน่าพอใจยิ่งนัก ได้ยังสวนเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ ที่ประทับ ครั้นเข้าไป แล้วก็ถวายอภิวาท แล้วยืนอยู่ ณ ที่สุดข้างหนึ่ง
เทวดาตนนั้น ครั้นยืน ณ ที่สุดข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลความข้อนี้กะพระผู้มีพระภาคว่า :-
" ดูก่อน ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านข้ามโอฆะ (ห้วงน้ำ) ได้อย่างไร ? ตรัสตอบว่า " ดูก่อน อาวุโส เราเมื่อไม่หยุดเฉย เมื่อไม่ขวนขวาย จึงข้ามโอฆะได้ ” ทูลถามต่อไปว่า " ก็แต่ว่า ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเมื่อไม่หยุดเฉย เมื่อไม่ขวนขวาย จะข้ามโอฆะได้อย่างไรเล่า? ” ตรัสตอบว่า “ในเวลาใด เรานั้นหยุดเฉยอยู่ ในเวลานั้นเราจม ในเวลาใด เราขวนขวาย (พยายามแหวกว่าย) ในเวลานั้น เราก็จะเลย(ฝั่ง)ไป ก็โดยประการ อย่างนี้แล อาวุโส เราเมื่อไม่หยุดเฉย เมื่อไม่ขวนขวาย จึงข้ามโอฆะได้ " ดังนี้เป็นต้น
ในสูตรนี้ มีคำอธิบายของอรรถกถาตอนหนึ่งว่า :-
............ในบทว่า " ข้ามโอฆะได้นี้ ” ความว่า ชื่อว่า “ โอฆะ ” (กิเลสดุจห้วงน้ำ มี ๔ อย่าง คือ กาโมฆะ (โอฆะ คือ กาม) ๑, ภโวฆะ (โอฆะ คือ ภพ) ๑, ทิฏโฐฆะ (โอฆะ คือ ความเห็นผิด) ๑ และอวิชโชฆะ (โอฆะ คือ อวิชชา ความไม่รู้) ๑
ในโอฆะ ๔ อย่างนั้น ความพอใจ ความกำหนัดในกามคุณ ๕ ชื่อว่า “กาโมฆะ" ความพอใจ ความกำหนัดในรูปภพอรูปภพ และความใคร่ในฌาน ชื่อว่า “ภโวฆะ",
มิจฉาทิฏฐิ คือ ความเห็นผิด ๖๒ อย่าง ชื่อว่า “ทิฏโฐฆะ” ความไม่รู้ในสัจจะ ๔ ชื่อ ว่า “อวิชโชฆะ” ฯลฯ ก็โอฆะแม้ทั้งหมด พึงทราบว่า ชื่อว่า โอฆะ ก็เพราะอรรถว่า ทำให้จมลง และเพราะอรรถว่า เป็นกอง จริงอยู่ กิเลสชนิดนี้ ทำสัตว์ทั้งหลายผู้ตกไปสู่อำนาจของตนให้จมลง คือ ให้ไปเกิดในทุคติที่แตกต่างกัน มีนรก เป็นต้น ฯลฯ เมื่อหยุดอยู่ด้วยอำนาจกามสุขัลลิกานุโยค ชื่อว่า “จม” เมื่อขวนขวายอยู่ด้วยอำนาจ อัตตกิลมัตถานุโยค ชื่อว่า “เลย (ฝั่ง) ไป" ทั้งนี้ เป็นต้น
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ