สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
การสมาทานศีล
ถาม การสมาทานศีลมีกี่อย่าง ต่างกันอย่างไร และมีอานิสงส์เท่ากันหรือไม่ และจะต้องสมาทานกับพระเสมอหรือไม่
ตอบ การสมาทานศีล มี ๒ อย่าง คือเอกัชฌสมาทาน กับปัจเจกสมาทาน
เอกัชฌสมาทาน ได้แก่ การสมาทานรวมกัน โดยการตั้งเจตนางดเว้นคราวเดียว พร้อมกันทุกข้อ เช่น ตั้งเจตนาสมาทานศีล ๕ ข้อ ๘ ข้อ พร้อมกันในคราวเดียว เจตนาจึงเป็นเจตนาเดียว แต่การรักษาต้องรักษาทั้ง ๕ ข้อ ทั้ง ๘ ข้อ เวลาที่ศีลข้อใดข้อหนึ่ง ขาดศีลข้อที่เหลือก็พลอยขาดไปด้วย อุปมาเหมือนผูกโครวมกันไว้ ๕ ตัว ๘ ตัว ด้วยเชือกเส้นเดียว เมื่อเชือกเส้นนี้ขาด โคทุกตัวก็หลุดไปทั้งหมด อุปมานี้ฉันใด การสมาทานศีลรวมกันก็ฉันนั้น
ปัจเจกสมาทาน ได้แก่ การสมาทานแยกกัน คือตั้งเจตนางดเว้นทีละข้อๆ ศีล ๕ ข้อก็มีเจตนา ๕ เจตนา ศีล ๘ ข้อก็มีเจตนา ๘ เจตนา แต่การงดเว้นต้องงดเว้นทั้ง ๕ ข้อ ทั้ง ๘ ข้อ เช่นกัน แต่เวลาที่ศีลขาด ขาดข้อใดก็ขาดเฉพาะข้อนั้น ข้อที่เหลือมิได้ขาดไปด้วย อุปมาเหมือนเอาเชือกผูกโคไว้ตัวละเส้น แยกผูกไว้คนละที่ เมื่อเชือกของโคตัวใดขาดไป โคกหลุดไปเฉพาะตัวนั้นเท่านั้น โคตัวอื่นๆ ยังคงอยู่ อุปมานี้ฉันใด การสมาทานศีลแยกกัน ไม่รวมกันก็ฉันนั้น
แต่เมื่อว่าโดยอานิสงส์แล้ว การสมาทานศีลรวมกัน ย่อมมีอานิสงส์มากกว่าการสมาทานศีลแยกกัน เพราะต้องมีเจตนาที่จะรักษาศีลอย่างแรงกล้า ต้องสำรวมระวังในการรักษาศีลแต่ละข้อเป็นพิเศษ ถ้าขาดการสำรวมระวังแล้ว ศีลขาดไปข้อเดียว ที่เหลือก็พลอยขาดไปด้วย ถึงกระนั้นในฐานะที่เป็นฆราวาส เมื่อศีลข้อใดขาดไปแล้ว ก็สามารถสมาทานใหม่ได้
ในการสมาทานศีลนี้ ท่านจะสมาทานเองก็ได้ หรือสมาทานกับภิกษุ อุบาสกอุบาสิกา ผู้รู้ลักษณะของศีล ๑๐ ก็ได้ ในอรรถกถา อุโบสถสูตร อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต กล่าวว่า สำหรับผู้รักษาอุโบสถศีลนั้น ในวันอุโบสถ ควรเปล่งวาจาสมาทานองค์อุโบสถในสำนักของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ผู้รู้ลักษณะของศีล ๑๐ แต่เช้าๆ ส่วนผู้ไม่รู้บาลีควรอธิษฐานว่า ข้าพเจ้าขออธิษฐานองค์อุโบสถที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้แล้ว เมื่อหาผู้อื่นที่จะอธิษฐานด้วยไม่ได้ ก็ควรอธิษฐานด้วยตนเอง แต่ควรเปล่งวาจากล่าวอธิษฐาน
สรุปว่าการสมาทานศีลนี้ ท่านจะสมาทานด้วยตนเอง หรือสมาทานกับบุคคลอื่น มีภิกษุเป็นต้นก็ได้ และจะสมาทานที่บ้าน ที่วัด หรือที่ใดก็ได้ไม่จำกัดสถานที่ ดัง พระมหาชนกโพธิสัตว์สมาทานศีลอุโบสถกลางทะเลด้วยตนเอง เป็นต้น และไม่ควร สมาทานหรืออธิษฐานในใจ ควรเปล่งออกเป็นวาจาด้วย เมื่อสมาทานอุโบสถแล้ว ไม่ควรทำการงานที่เบียดเบียนผู้อื่น ควรไปวิหาร (หรือวัด) เพื่อฟังธรรม หรือมนสิการอารมณ์กรรมฐานอย่างใดอย่างหนึ่ง มีพุทธานุสสติ เป็นต้น จึงสมควร
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ