กระสวนประโยคบาลี “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน” (๕)

กระสวนประโยคบาลี “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน” (๕)

...............................................

บอกกล่าว: 

เรื่องนี้ได้แรงบันดาลใจมาจาก-

การเห็นพระใช้ชื่อเหมือนชาวบ้าน

...............................................

-๒-

กระสวนประโยคบาลี “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน” เรื่องที่ ๒ เหตุเกิดที่เมืองสาวัตถี พระที่เป็นต้นเหตุคือพระฉัพพัคคีย์

ขอแวะตรงนี้นิดหนึ่ง

คำว่า “พระฉัพพัคคีย์” ไม่ใช่ชื่อพระ แต่เป็นชื่อกลุ่มของพระกลุ่มหนึ่ง มี ๖ รูป จึงได้สมญาว่า “ฉัพพัคคีย์” แปลว่า “พระพวกหก” แบบเดียวกับคำว่า “ปัญจวัคคีย์” แปลว่า “พระพวกห้า” ที่เราคุ้นกันดี

พระ ๖ รูปนี้ท่านบอกชื่อไว้ด้วย มักจับคู่กันเป็น ๓ คู่ ดังนี้

พระอัสสชิกับพระปุนัพพสุกะ คู่หนึ่ง

พระปัณฑุกะกับพระโลหิตกะ คู่หนึ่ง

พระเมตติยะกับพระภุมมชกะ คู่หนึ่ง

พระฉัพพัคคีย์เป็นกลุ่มพระซึ่งประพฤติเหลวไหล เป็นต้นเหตุให้พระพุทธองค์ทรงบัญญัติสิกขาบทมากมายหลายข้อ เมื่อทรงบัญญัติห้ามอย่างนี้ก็มักเลี่ยงไปประพฤติอย่างโน้น พอทรงบัญญัติห้ามอย่างโน้นก็หลบมาประพฤติอย่างนี้ เรียกว่า “แถ” ไปได้เสมอ 

นี่เป็นหนึ่งในหลายๆ ข้อที่พระฉัพพัคคีย์ก่อเหตุ

ต้นเหตุสั้นๆ แต่ส่งผลระยะยาว เรื่องก็คือพระฉัพพัคคีย์ชักชวนภิกษุณีเดินทางร่วมกัน (ฉพฺพคฺคิยา  ภิกฺขู  ภิกฺขุนีหิ  สทฺธึ  สํวิธาย  เอกทฺธานมคฺคํ  ปฏิปชฺชนฺติ)

ชาวบ้านเห็นภาพภิกษุกับภิกษุณีเดินไปด้วยกันก็วิพากษ์วิจารณ์ ถ้อยคำตามที่บันทึกไว้ในพระไตรปิฎกเป็นดังนี้ -

...................................................

มนุสฺสา  อุชฺฌายนฺติ  ขียนฺติ  วิปาเจนฺติ  ยเถว  มยํ  สปฺปชาปติกา  อาหิณฺฑาม  เอวเมวิเม  สมณา  สกฺยปุตฺติยา  ภิกฺขุนีหิ  สทฺธึ  อาหิณฺฑนฺตีติ  ฯ

คนทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า พระสมณะเชื้อสายพระศากบุตรเหล่านี้เดินเที่ยวไปกับพวกภิกษุณีเหมือนพวกเรากับภรรยาเดินเที่ยวกันฉะนั้น

ที่มา: โอวาทวรรค ปาจิตตีย์ สิกขาบทที่ ๗

วินัยปิฎก มหาวิภังค์ ภาค ๒ พระไตรปิฎกเล่ม ๒ ข้อ ๔๕๑

...................................................

เป็นต้นเหตุให้พระพุทธองค์ทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามภิกษุเดินทางร่วมกับภิกษุณี

หนังสือ นวโกวาท พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส แปลสิกขาบทนี้ไว้ดังนี้ -

...................................................

ภิกษุชวนนางภิกษุณีเดินทางด้วยกันแม้สิ้นระยะบ้านหนึ่ง ต้องปาจิตตีย์. เว้นไว้แต่ทางเปลี่ยว.

...................................................

-๓-

กระสวนประโยคบาลี “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน” เรื่องที่ ๓ เหตุเกิดที่เมืองสาวัตถี พระที่เป็นต้นเหตุคือพระฉัพพัคคีย์เจ้าเก่า

เรื่องก็คือ พระฉัพพัคคีย์ชักชวนภิกษุณีนั่งเรือลำเดียวกัน (ฉพฺพคฺคิยา  ภิกฺขู  ภิกฺขุนีหิ  สทฺธึ  สํวิธาย  เอกนาวํ  อภิรูหนฺติ)

ชาวบ้านเห็นภาพภิกษุกับภิกษุณีนั่งเรือไปด้วยกันก็วิพากษ์วิจารณ์ ถ้อยคำตามที่บันทึกไว้ในพระไตรปิฎกเป็นดังนี้ -

...................................................

มนุสฺสา  อุชฺฌายนฺติ  ขียนฺติ  วิปาเจนฺติ  ยเถว  มยํ  สปฺปชาปติกา  เอกนาวาย  กีฬาม  เอวเมวิเม  สมณา  สกฺยปุตฺติยา  ภิกฺขุนีหิ  สทฺธึ  สํวิธาย  เอกนาวาย  กีฬนฺตีติ  ฯ

คนทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้ชักชวนพวกภิกษุณีเล่นเรือลำเดียวกันเหมือนพวกเรากับภรรยาเล่นเรือลำเดียวกันฉะนั้น

ที่มา: โอวาทวรรค ปาจิตตีย์ สิกขาบทที่ ๘

วินัยปิฎก มหาวิภังค์ ภาค ๒ พระไตรปิฎกเล่ม ๒ ข้อ ๔๕๖

...................................................

เป็นต้นเหตุให้พระพุทธองค์ทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามภิกษุเดินทางโดยเรือลำเดียวกันกับภิกษุณี

หนังสือ นวโกวาท พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส แปลสิกขาบทนี้ไว้ดังนี้ -

...................................................

ภิกษุชวนนางภิกษุณีลงเรือลำเดียวกัน ขึ้นน้ำก็ดี ล่องน้ำก็ดี ต้องปาจิตตีย์. เว้นไว้แต่ข้ามฟาก.

...................................................

สิกขาบท ๒ ข้อนี้ ชาววัดเรียนกันมาตั้งแต่ชั้นต้น คือนักธรรมชั้นตรี แต่เรียนจากที่ท่านแปลมา ไม่เคยเห็นต้นฉบับบาลี

เราเรียนบาลีก็เพื่อจะได้สามารถไปดูให้ถึงต้นฉบับได้ แต่นักเรียนบาลีในเมืองไทย เรียนบาลีจบแล้วก็ยังไม่เคยเห็นสำนวนบาลีที่ชาวบ้านติเตียนพระว่า “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน”

นับเป็นการเรียนบาลีที่แปลกประหลาดเหลือเชื่อจริงๆ

กระสวนประโยคบาลี “พระทำแบบนี้ก็เหมือนชาวบ้าน” ยังไม่หมดนะครับ

-----------------------

พลเรือตรี ทองย้อย แสงสินชัย

๑๓ เมษายน ๒๕๖๖

๑๐:๓๓

[full-post]