ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (3,983)
ปูชารเห
คำบาลีที่น่าพูดติดปาก
อ่านว่า ปู-ชา-ระ-เห
“ปูชารเห” รูปคำเดิมเป็น “ปูชารห” อ่านว่า ปู-ชา-ระ-หะ แยกศัพท์เป็น ปูชา + อรห
(๑) “ปูชา”
อ่านว่า ปู-ชา รากศัพท์มาจาก ปูชฺ (ธาตุ = บูชา) + อ (อะ) ปัจจัย + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์
: ปูชฺ + อ = ปูช + อา = ปูชา แปลตามศัพท์ว่า “การบูชา” หมายถึง การบูชา, การนับถือ, การแสดงความภักดี (honour, worship, devotional attention)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
“ปูชา : (คำนาม) บูชา. (ป., ส.).”
พจนานุกรมฯ บอกว่า “ปูชา” คือ “บูชา” หมายความว่า คำนี้จะสะกดเป็น “ปูชา” ก็ได้ แต่ก็หมายถึง “บูชา” คือ “บูชา” เป็นคำหลัก ส่วน “ปูชา” เป็นการสะกดอีกรูปหนึ่งของ “บูชา” เพราะฉะนั้น ถ้าอยากรู้ว่า “ปูชา” หมายถึงอะไร ก็ต้องไปดูที่คำว่า “บูชา”
ที่คำว่า “บูชา” พจนานุกรมฯ บอกไว้ดังนี้ -
“บูชา : (คำกริยา) แสดงความเคารพบุคคลหรือสิ่งที่นับถือด้วยเครื่องสักการะ มีดอกไม้ ธูป เทียน เป็นต้น เช่น บูชาพระ บูชาเทวดา บูชาไฟ, ยกย่องเทิดทูนด้วยความนับถือหรือเลื่อมใสในความรู้ความสามารถ เช่น บูชาวีรบุรุษ บูชาความรู้ บูชาฝีมือ; ซื้อพระพุทธรูป วัตถุมงคล หรือสิ่งที่ถือว่าขลังหรือศักดิ์สิทธิ์ เช่น พระพุทธรูปองค์นี้บูชามาเท่าไร, เช่า ก็ใช้. (ป., ส. ปูชา).”
โปรดสังเกตว่า ที่คำว่า “ปูชา” พจนานุกรมฯ บอกว่าเป็นคำนาม หมายถึง “บูชา” แต่ที่คำว่า “บูชา” พจนานุกรมฯ บอกว่าเป็นคำกริยา
(๒) “อรห”
บาลีอ่านว่า อะ-ระ-หะ รากศัพท์มาจาก อรหฺ (ธาตุ = สมควร, บูชา) + อ (อะ) ปัจจัย
: อรหฺ + อ = อรห แปลตามศัพท์ว่า (1) “อันสมควร” (2) “อันเขาบูชา”
“อรห” (คุณศัพท์) ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ -
(1) คู่ควรหรือสมควร, เหมาะสม, สมควรได้รับ, มีค่า (worthy of, deserving, entitled to, worth)
(2) เหมาะหรือควร, พอดิบพอดี, เหมาะสม (fit for, apt for, suitable)
ปูชา + อรห = ปูชารห (ปู-ชา-ระ-หะ) แปลว่า “ควรแก่การบูชา”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ปูชารห” ว่า worthy of veneration, deserving attention (ควรบูชา, ควรเอาใจใส่)
“ปูชารห” เป็นคำคุณศัพท์ ทำหน้าที่ขยายคำว่า “ปุคฺคล” (ปุก-คะ-ละ แปลว่า บุคคล) แจกด้วยวิภัตตินามที่สอง (ทุติยาวิภัตติ) พหุวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “ปูชารเห” เมื่อประกอบรูปความเข้าแล้วแปลได้ความว่า - บูชาบุคคลทั้งหลายที่ควรแก่การบูชา
“ที่ควรแก่การบูชา” แปลจากคำว่า “ปูชารเห”
ขยายความ :
บุคคลทั้งหลายที่ควรแก่การบูชาคือใคร?
คัมภีร์มังคลัตถทีปนีบรรยายไว้ดังนี้
..............
บรรดาบรรพชิต -
อาจารย์และอุปัชฌายะเป็นผู้ควรแก่การบูชาของพวกอันเตวาสิกเป็นต้น
ภิกษุผู้แก่กว่าเป็นผู้ควรแก่การบูชาของภิกษุผู้ใหม่
บรรพชิตทั้งหมดเป็นผู้ควรแก่การบูชาของพวกคฤหัสถ์
ส่วนบรรดาคฤหัสถ์ -
พี่ชายหญิงเป็นผู้ควรแก่การบูชาของน้องชายน้องหญิง
มารดาบิดาเป็นผู้ควรแก่การบูชาของบุตรทั้งหลาย
สามีและพ่อผัวแม่ผัวเป็นผู้ควรแก่การบูชาของบุตรในสกุล
ที่มา: ปูชากถา มังคลัตถทีปนี ภาค 1 หน้า 84
..............
ผู้รู้จำแนกวิธีบูชาไว้ 3 อย่าง คือ -
1 “สักการบูชา” (สัก-กา-ระ-) = บูชาด้วยเครื่องสักการะ > สนับสนุนด้วยวัตถุสิ่งของ เงินทอง ทรัพยากรต่างๆ
2 “สัมมานบูชา” (สำ-มา-นะ-, บางทีเสริมคำให้สูงขึ้นไปว่า “อภิสัมมานบูชา”) = บูชาด้วยการนับถือ > สนับสนุนด้วยการเชื่อถือ ปฏิบัติตาม แสดงความเห็นด้วย ให้ความร่วมมือ (บอกให้ทำอะไรก็ทำ)
3 “ปัคคาหบูชา” (ปัก-คา-หะ-) = บูชาด้วยการยกย่อง > สนับสนุนด้วยการแสดงความนิยมชมชอบ เทิดทูน ปกป้อง ส่งเสริม
..............
คำว่า “ปูชารเห” ปู-ชา-ระ-เห ออกเสียงเลียนสำเนียงแขกอินเดียหน่อยๆ จะได้อรรถรสของถ้อยคำสำเนียงไปในทางคึกคักมีชีวิตชีวา พร้อมไปกับน้อมใจไปถึงผู้ที่ควรแก่การบูชา เป็นคำที่กระตุ้นเตือนให้ทำความดี ควรแก่การพูดเป็นคำติดปากได้คำหนึ่ง
..............
ดูก่อนภราดา!
: ท่านจะบูชาใคร เป็นเรื่องสำคัญ
: ท่านมีเหตุผลอย่างไรจึงบูชา เป็นเรื่องสำคัญกว่า
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ