สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
ศรัทธา ในคัมภีร์ทั้งหลาย มักจะกล่าวถึงวิเสสลักษณ์ (ลักษณ์จำเพาะ) 2 ประการ ซึ่งปกติวิเสสสลักษณ์ประจำธรรมะนั่นๆ จะมีเฉพาะประการเดียว เพื่อแสดงให้รู้ว่าธรรมะนี้ต่างกับธรรมะนั้น ส่วนศรัทธา มี 2 ประการ คือ
1.) - สทฺทหนลกฺขณา มีความเชื่อเป็นลักษณะ
- ปสาทนรสา มีความเลื่อมใสเป็นกิจ
- อกาฬุสฺสิยปจฺจุปฏฺฐานา มีความไม่ขุ่นมัวเป็นผลปรากฏ
- สทฺเธยฺยวตฺถุปทฏฺฐานา มีวัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งความเชื่อเป็นเหตุใกล้
2.) - โอกปฺปนลกฺขณา มีการปักใจเชื่อด้วยปัญญาเป็นลักษณะ
- ปกฺขนฺทนรสา มีการทำให้สัมปยุตตธรรมที่เกิดพร้อมกับตนโลดแล่นไปโดยไม่ติดขัดเป็นกิจ
- อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา มีการน้อมไปสู่เป้าหมายเป็นผลปรากฏ
- สทฺธมฺมสฺสวนาทิโสตาปตฺติยงฺคปทฏฺฐานา มีองค์ประกอบที่ทำให้เข้าถึงกระแสธรรม เช่นการฟังพระสัทธรรมเป็นเหตุใกล้
เหตุที่วิเสสลักษณะของศรัทธามี 2 ประเภท ก็เป็นไปตามธรรมชาติ ของศรัทธาเจตสิกที่เป็นสัพพสาธารณโสภณเจตสิก ดังนั้นประเภทที่ 1 จึงหมายถึงวิเสสลักษณะของศรัทธาทั่วๆไปที่ไม่ได้ประกอบด้วยปัญญา ส่วนประเภทที่ 2 เพราะแม้ปัญญาจะเป็นโสภณเจตสิกแต่ก็ไม่เป็นสาธารณะแก่จิตทั่วไปเหมือนศรัทธาเจตสิก เฉพาะที่เป็นจิตสัมปยุตต์กับปัญญาเจตสิกเท่านั้น ดังนั้นวิเสสลักษณ์ของศรัทธาประเภทที่ 2 จึงเป็นประเภทที่ประกอบด้วยปัญญา สมดัง คาถาสังคหะกล่าวไว้ว่า
อนุตฺตเร ฌานธมฺมา อปฺปมญฺญา จ มชฺฌิเม
วิรตี ฌานปีติ จ ปริตฺเตสุ วิเสสกา ฯ
แปลว่า :-
ในโลกุตตรจิต ฌานธรรม คือ ฌาน 5 และเจตสิกธรรม 5 คือ วิตก, วิจาร, ปีติ, สุข(โสมนัส)เวทนา, และ อุเบกขาเวทนา ย่อมทำให้โลกุตตรจิตต่างกัน
ในมหัคคตจิต อัปปมัญญาเจตสิก 2 ฌานธรม คือ เจตสิกธรรม 5 มีวิตก, วิจาร,ปีติ,สุข(โสมนัส)เวทนา, อุเบกขาเวทนา ย่อมทำให้มหัคคตจิตต่างกัน
ในกามาวจรโสภณจิต ปีติเจตสิก 1, วิรตีเจตสิก 3, อัปปมัญญาเจตสิก 2, และปัญญาเจตสิก 1 ย่อมทำให้กามาวจรโสภณจิตต่างกัน
(เหตุผลว่าทำไมศรัทธาเจตสิกจึงมีวิเสสลักษณะ 2 ประเภทจากคัมภึร์นิสสยะอักษรปัลลวะ)
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ