มรรคอันเป็นทางสายเดียว เป็นข้อปฎิบัติที่เป็นสายกลาง

สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ

มรรคอันเป็นทางสายเดียว เป็นข้อปฎิบัติที่เป็นสายกลาง

   ในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค ท่านธรรมเสนาบดีกล่าวไว้ว่า " เอกายนมคฺโค วุจฺจติ ปุพฺพภาค มคฺโค " แปลว่า

" มรรค คือ สติปัฏฐาน 4 อันเป็นไปในส่วนเบื้องต้น เรียกว่า เอกายนมรรค แปลว่า มรรคอันเป็นทางสายเดียว "

   หมายความว่า มรรค คือ สติปัฏฐาน 4 ซึ่งเป็นโลกีย์ มีอารมณ์ 4 อย่าง คือ กาย เวทนา จิต และธรรม เป็นไปในส่วนเบื้องต้นแห่งโลกุตตรมรรค คือ สติปัฏฐาน 4 อันเป็นโลกีย์นี้ บุคคลเจริญในส่วนเบื้องต้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อบรรลุโลกุตตรมรรค ได้แก่พระอริยมรรค อันประกอบด้วยองค์ 8

   เพราะฉะนั้น เมื่อมรรค คือสติปัฏฐาน เป็น ทางสายเดียว และเป็นการปฏิบัติในส่วนเบื้องต้น ตามคำพูดในหลักฐานที่มาอย่างนี้แล้ว ก็เป็นอันยืนยันได้ว่า ผู้ปฏิบัติเพื่อบรรลุ มรรค ผล พระนิพพาน  เพื่อความพ้นทุกข์ในวัฏฏสงสาร จะต้องปฏิบัติสติปัฏฐานนี้ก่อน

   อนึ่ง แม้ที่ทรงตรัสว่า ข้อปฏิบัติที่ถึงพระนิพพานได้นั้น ต้องเป็นมัชฌิมาปฏิปทาก็ตาม ก็ไม่พ้นจากการให้ปฏิบัติสติปัฏฐาน 4 อีกนั่นแหละ เพราะสติปัฏฐาน 4 นั่นเอง เป็นมัชฌิมาปฏิปทา แปลว่า ข้อปฏิบัติเป็นสายกลาง คือไม่เข้าใกล้ที่สุด 2 ข้าง อันได้แก่ โลภะ และ โทสะ ความว่า เป็นไปเพื่อละโลภะและโทสะนั่นเอง

   ข้อนี้สมจริง ตามที่ทรงตรัสไว้ในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาตว่า :-

   ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว ปฏิปทา กตมา ติสฺโส อาคาฬฺหา ปฏิปทา นิชฺฌามา ปฏิปทา มชฺฌิมา ปฏิปทา ฯ เป ฯ

   กตมา จ ภิกฺขเว มชฺฌิมา ปฏิปทา อิธ ภิกขเว ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ

ฯ เป ฯ จิตฺเต ฯ เป ฯ  ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว มชฺฌิมา ปฏิปทา

   แปลความว่า :-

ดุก่อน ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา 3 อย่างเหล่านี้ มีอยู่ ปฏิปทา 3 อย่าง เป็นไฉน ? ได้แก่ อาคาฬหา ปฏิปทา คือ ข้อปฏิบัติหยาบช้า หมายถึงหย่อนยาน 1 นิชฌามา ปฏิปทา คือ ปฏิปทาแผดเผา หมายถึงเคร่งตึง 1 มัชฌิมา ปฏิปทา คือ ปฏิปทา สายกลาง 1 ฯ เป ฯ

   ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมา ปฏิปทาเป็นไฉน ?

   ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือบุคคลผู้ปฏิบัติในพระศาสนานี้ เป็นผู้มีความเพียรชอบ อันสามารถเผาผลาญกิเลสให้เร่าร้อน มีปัญญารู้สึกตัวทั่วพร้อม มีสติระลึกได้เสมอ มีปัญญาตามเห็นรูปกายว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน ในรูปกาย ฯ ล ฯ

มีปัญญาตามเห็นเวทนา ธรรมชาติที่เสวยอารมณ์ในเวทนาทั้งหลาย ฯ ล ฯ มีปัญญาตามเห็นจิต ธรรมชาติที่รู้อารมณ์ในจิต ฯ ล ฯ มีปัญญาตามเห็นธรรม คือ ภาวธรรมอันไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล ในธรรมทั้งหลาย กำลังกำจัดอภิชฌา ความยินดี และโทมนัส ความยินร้าย ในโลก คือ อุปาทานขันธ์ 5 ได้อยู่แล

   ก็เป็นอันว่า จากพระดำรัสนี้ ได้ชี้ชัดลงไปแน่นอนแล้วว่า มัชฌิมา ปฏิปทาในส่วนเบื้องต้น ก็คือ สติปัฏฐาน 4 นั่นเอง

 

[full-post]