ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (4,081)
บุรณปฏิสังขรณ์
สะกดตามพจนานุกรม
อ่านว่า บุ-ระ-นะ-ปะ-ติ-สัง-ขอน
ประกอบด้วยคำว่า บุรณ + ปฏิสังขรณ์
(๑) “บุรณ”
บาลีเป็น “ปูรณ” อ่านว่า ปู-ระ-นะ รากศัพท์มาจาก ปูรฺ (ธาตุ = เต็ม, ทำให้เต็ม) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ), แปลง อน เป็น อณ
: ปูร + ยุ > อน = ปูรน > ปูรณ แปลตามศัพท์ว่า “ความเต็ม” “การทำให้เต็ม” หมายถึง ทำให้เต็ม (filling)
หมายเหตุ : ธาตุตัวนี้เป็น “ปุรฺ” (ปุ- สระ อุ) ก็มี กรณีเป็น ปุรฺ ธาตุ ก็ทีฆะ อุ ป็น อู
อนึ่ง ในคัมภีร์ ศัพท์นี้เป็น “ปุรณ” (ปุ- สระ อุ) ก็มี แต่ส่วนมากเป็น “ปูรณ” (ปู- สระ อู)
ในภาษาไทย ใช้เป็น “บุรณ” ก็มี “บูรณ” ก็มี พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน เก็บไว้ทั้ง 2 คำ
“บุรณ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 บอกไว้ว่า -
“บุรณะ : (คำกริยา) บูรณะ, ซ่อมแซมทําให้กลับคืนดีเหมือนเดิม เช่น บุรณะวัด. (ส. ปูรณ).”
ต่อมา พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ปรับปรุงคำนิยามใหม่ บอกไว้ว่า -
“บุรณะ : (คำกริยา) บูรณะ, ซ่อมแซมทำให้กลับคืนดีเหมือนเดิม เช่น บุรณะวัด, มักใช้เข้าคู่กับ ปฏิสังขรณ์ เป็น บุรณปฏิสังขรณ์. (ส. ปูรณ; ป. ปุณฺณ).”
ส่วน “บูรณ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
(1) บูรณ-, บูรณ์ : (คำวิเศษณ์) เต็ม. (ป., ส. ปูรณ).
(2) บูรณะ : (คำกริยา) ซ่อมแซมทําให้กลับคืนดีเหมือนเดิม เช่น บูรณะวัด.
(๒) “ปฏิสังขรณ์”
เขียนแบบบาลีเป็น “ปฏิสงฺขรณ” อ่านว่า ปะ-ติ-สัง-ขะ-ระ-นะ รากศัพท์มาจาก ปฏิ + สํ + กรฺ + ยุ
(ก) “ปฏิ” เป็นคำอุปสรรค ใช้นำหน้าคำอื่น มีความหมายว่า เฉพาะ ตอบ ทวน กลับ
ในที่นี้น้ำหนักของความหมายอยู่ที่ “กลับ” หรือ “ทวน”
(ข) “สํ” เป็นคำอุปสรรค ใช้นำหน้าคำอื่น มีความหมายว่า พร้อมกัน, ร่วมกัน
ในที่นี้แปลงนิคหิตเป็น งฺ : สํ = สงฺ
(ค) “กรฺ” เป็นธาตุ (รากศัพท์) มีความหมายว่า “ทำ”
ในที่นี้แปลงเป็น “ขร”
(ง) “ยุ” เป็นปัจจัย แปลว่า การ-, ความ- แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) แล้วแปลง น (น หนู) เป็น ณ (ณ เณร)
: ปฏิ + สํ = ปฏิสํ > ปฏิสงฺ + กร = ปฏิสงฺกร > ปฏิสงฺขร + ยุ > อน > อณ : ปฏิสงฺขร + ณ = ปฏิสงฺขรณ แปลตามศัพท์ว่า “การทำให้กลับคืนขึ้นมาพร้อมกัน” หมายถึง ปฏิสังขรณ์, ซ่อมแซม, บูรณะ (restoration, repair, mend)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า -
“ปฏิสังขรณ์ : (คำกริยา) ซ่อมแซมทําให้กลับคืนดีเหมือนเดิม (มักใช้เฉพาะวัดวาอาราม) เช่น ปฏิสังขรณ์วัด. (ป.).”
ในภาษาบาลี คำว่า “ปฏิสังขรณ์” มิได้จำกัดเฉพาะปฏิสังขรณ์วัด แม้การซ่อมแซมบ้านเมือง เช่น ป้อม กำแพง ค่ายคู ประตู หอรบ ก็ใช้คำว่า “ปฏิสังขรณ์” ด้วยเช่นกัน
อภิปรายขยายความ :
บุรณ + ปฏิสังขรณ์ = บุรณปฏิสังขรณ์
โปรดสังเกตว่า ใช้เป็น “บุรณ-” ไม่ใช่ “บูรณ-”
ที่เราพูดและเขียนกันทั่วไป มักเป็น “บูรณปฏิสังขรณ์”
และมักประวิสรรชนีย์ คือใส่สระ อะ ที่ -ณ เป็น “บูรณะปฏิสังขรณ์”
โปรดทราบว่า เป็นการสะกดผิดจากพจนานุกรมฯ
พจนานุกรมฯ ไม่ได้เก็บคำว่า “บุรณปฏิสังขรณ์” ไว้เป็นคำตั้งก็จริง แต่มีคำนี้ในคำจำกัดความคำว่า “บุรณะ” ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ดังที่ยกมาไว้ข้างต้น
ขอยกมาซ้ำในที่นี้อีกครั้งเพื่อเป็นการย้ำยืนยัน
“บุรณะ : (คำกริยา) บูรณะ, ซ่อมแซมทำให้กลับคืนดีเหมือนเดิม เช่น บุรณะวัด, มักใช้เข้าคู่กับ ปฏิสังขรณ์ เป็น บุรณปฏิสังขรณ์. (ส. ปูรณ; ป. ปุณฺณ).”
พจนานุกรมฯ สะกดคำนี้เป็น “บุรณปฏิสังขรณ์” บุ- ไม่ใช่ บู- และไม่มีสระ อะ กลางคำ
ความแตกต่างระหว่าง “บุรณะ” (หรือ “บูรณะ”) กับ “ปฏิสังขรณ์” :
ในภาษาไทยมักพูดควบกันไปว่า บุรณปฏิสังขรณ์ โดยไม่ได้แยกความหมายให้ชัดเจนว่า อย่างไรคือบุรณะ อย่างไรคือปฏิสังขรณ์
ความแตกต่างที่พอกำหนดได้โดยยึดเอาภาษาเป็นหลักก็คือ
- ทำค้างไว้ยังไม่เสร็จ ทำต่อให้เสร็จ เรียกว่า “บุรณะ”
- ทำเสร็จแล้ว ใช้ไปอยู่ไปจนทรุดโทรม หรือมีเหตุมาทำให้พังลงไป ซ่อมแซมทําให้กลับคืนดีเหมือนเดิม เรียกว่า “ปฏิสังขรณ์”
..............
ดูก่อนภราดา!
: ภาษาไทยกำลังทรุดโทรม
: บอกบุญญาติโยมให้ช่วยกันบุรณปฏิสังขรณ์
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ