จะศึกษาพระไตรปิฎกควรเริ่มอย่างไร?

จะศึกษาพระไตรปิฎกควรเริ่มอย่างไร?

โดย พระมหาพยอม ธมฺมรกฺขิโต

ในงานสัมมนาวิชาการการศึกษาพระปริยัติสาสน์นานาชาติ

ณ วัดจากแดง อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ

วันที่ 14 ตุลาคม 2566

    โย นิรุตฺตึ น สิกฺเขยฺย     สิกฺขนฺโต ปิฏกตฺตยํ

    ปเท ปเท วิกงฺเขยฺย       วเน อนฺธคโช ยถา. 

                                      (โมค.ปญฺจิกา. ๑๖)

    ผู้ใดศึกษาพระไตรปิฎก แต่ไม่เรียนรู้ไวยากรณ์อันเป็นพื้นฐานเสียก่อน ผู้นั้นพึงสงสัยไปเสียทุกๆ บท เหมือนช้างตาบอดในป่า (ที่พึงสงสัยในทุกๆ ย่างก้าว) ฉะนั้น

    สัททาวิเสส วิชาพื้นฐานที่จำเป็นต้องศึกษาเพื่อเป็นอุปการะต่อความเป็นผู้เชี่ยวชาญพุทธพจน์บาฬี

ศาสตร์ที่ควรศึกษาเพื่อความเข้าใจในภาษาบาฬี เรียกว่า สัททาวิเสส มี ๔ กลุ่ม คือ 

    ๑. ไวยากรณ์     คือกฎเกณฑ์ระเบียบของศัพท์และประโยค เช่น ปทรูปสิทธิ

    ๒. ฉันท์     คือรูปแบบฉันทลักษณ์ เช่น วุตโตทัย

    ๓. นิฆัณฑุ   คือพจนานุกรม เช่น อภิธานัปปทีปิกา 

    ๔. เกฏุภะ (อลังการะ)    คือการตกแต่งเสียงและความหมายให้ภาษามีความไพเราะ เช่น สุโพธาลังการะ

ผู้มิได้ศึกษาคัมภีร์สัททาวิเสสเหล่านี้ก่อน เมื่อไปศึกษาพุทธพจน์บาฬี โบราณาจารย์ท่านกล่าวว่าเปรียบเหมือนผู้พิการด้านต่างๆ ดังท่านได้ประพันธ์เป็นคาถาไว้ว่า

    อเวยฺยากรโณ ตฺวนฺโธ      พธิโร โกสวชฺชิโต

    สาหิจฺจรหิโต ปงฺคุ           มูโค ฉนฺทวิวชฺชิโต.

ไร้หลักการ ด้านภาษา เหมือนตาบอด

ศัพท์ไม่รอด เหมือนหูหนวก พวกเสียฐาน

เหมือนง่อยเปลี้ย เพราะเสียหลัก อลังการ

เหมือนใบ้นั้น ฉันท์ไม่เรียน เพี้ยนกวี

ในคัมภีร์สุโพธาลังการะ (คาถา ๑๖๓) ได้กล่าวถึงความสำคัญของคัมภีร์สัททาวิเสสไว้ว่า

    โย สทฺทสตฺถกุสโล กุสโล นิฆนฺฑุ-

    ฉนฺโทอลงฺกติสุ นิจฺจกตาภิโยโค 

    โสยํ กวิตฺตวิกโลปิ กวีสุ สงฺขฺย-

    โมคฺคยฺห วินฺทติ หิ กิตฺติมมนฺทรูปํ.

    ชนผู้เชี่ยวชาญในคัมภีร์ไวยากรณ์ เชี่ยวชาญในนิฆัณฑุศาสตร์ ฉันทศาสตร์ และอลังการศาสตร์ กระทําความเพียรเป็นนิตย์  แม้เขาจะบกพร่องจากความเป็นกวี  ก็หยั่งลงสู่ความนับเข้าในหมู่กวี ย่อมจะประสบเกียรติคุณหาน้อยไม่

    หมายความว่า ชนผู้เชี่ยวชาญใน ๔ คัมภีร์นี้  ถึงแม้จะไม่ได้เรียบเรียงกวีนิพนธ์หรือคัมภีร์อันใดอันหนึ่งที่ประกาศความรู้ความสามารถของตน ก็จัดว่าเป็นกวีได้เหมือนกัน  เนื่องจากมีความรู้ความสามารถของกวีอยู่ครบถ้วน ส่วนบุคคลผู้ไม่เชี่ยวชาญใน ๔ คัมภีร์เหล่านี้ แม้จะศึกษาค้นคว้าคัมภีร์เป็นอันมากก็ไม่ได้รับการยกย่องว่าเป็นกวี ทั้งนี้ เพราะขาดพื้นฐานสําคัญทางหลักภาษา ทําให้ไม่อาจตัดสินความถูกต้องเกี่ยวกับหลักภาษาได้อย่างชัดเจน (สุโพธาลังการมัญชรี อธิบายคาถา ๑๖๓)

    นอกจาก ๔ คัมภีร์เหล่านี้ พระอาจารย์ท่านยังแนะนำอีก ๒ คัมภีร์ คือ อภิธัมมัตถสังคหะ และ วิสุทธิมรรค เพื่อเป็นพื้นฐานในการทำความเข้าใจพระไตรปิฎกในมุมสภาวธรรมและการปฏิบัติ ซึ่งการที่มีความรู้พื้นฐานที่ดีก็เป็นเครื่องช่วยให้สามารถจำแนกสัทธรรมปฏิรูปหรือการกล่าวตู่คำสอนซึ่งเกิดขึ้นมากในปัจจุบันได้อีกด้วย 

                                                                                                   

( พระมหาภาคภูมิ สีลานนฺโท )

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม

ขอพระสัทธรรมจงดำรงมั่นตลอดกาลนาน

[full-post]