ผู้ไม่เลอะเลือนในพระไตรปิฎกและอรรถกถา

ปาฬิศัพทศาสตร์

"ผู้ไม่เลอะเลือนในพระไตรปิฎกและอรรถกถา" เป็นคุณสมบัติอาจารย์สอนกรรมฐาน อย่างน้อยที่สุด ดังพระอรรถกถาจารย์แสดงไว้ว่า;

.....“อนึ่ง กุลบุตรผู้มีศีลบริสุทธิ์และตัดปลิโพธได้แล้วอย่างนั้น เมื่อจะเรียนกรรมฐานนี้ ควรเรียนเอาในสำนักพุทธบุตร ผู้ให้จตุตถฌานเกิดขึ้นด้วยกรรมฐานนี้แล แล้วเจริญวิปัสสนาได้บรรลุความเป็นพระอรหันต์, เมื่อไม่ได้พระขีณาสพนั้น... เมื่อไม่ได้แม้พระอนาคามีนั้น... เมื่อไม่ได้แม้พระสกทาคามีนั้น... เมื่อไม่ได้แม้พระโสดาบันนั้น... เมื่อไม่ได้ท่านผู้ได้ฌานสี่ด้วยอานาปานสติแม้นั้น (สำหรับผู้เรียนอานาปานสติ) ก็ควรเรียนเอาในสำนักของพระวินิจฉยาจารย์ ผู้ไม่เลอะเลือนทั้งในบาลี (พระไตรปิฎก) และอรรถกถา.

.....อันที่จริง พระอริยบุคคลทั้งหลายมีพระอรหันต์เป็นต้น ย่อมบอกเฉพาะมรรคที่ตนได้บรรลุแล้วเท่านั้น, ส่วนพระวินิจฉยาจารย์นี้เป็นผู้ไม่เลอะเลือน {ทั้งในบาลี (พระไตรปิฎก) และอรรถกถา} กำหนดอารมณ์เป็นที่สบายและไม่สบายในอารมณ์ทั้งปวงแล้วจึงบอกให้ เหมือนผู้นำไปสู่ทางช้างใหญ่ในป่าที่รกทึบอย่างนั้น”

ข้อความอรรถกถาภาษาบาลี

และแปลยกศัพท์

.....เอวํ วิสุทฺธสีเลน ปน อุปจฺฉินฺนปลิโพเธน จ อิทํ กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหนฺเตน อิมินาว กมฺมฏฺฐาเนน จตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตสฺส พุทฺธปุตฺตสฺส สนฺติเก อุคฺคเหตพฺพํ.

.....ปน แท้จริง อิทํ กมฺมฏฺฐานํ อ.กรรมฐาน นี้ วิสุทฺธสีเลน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้มีศีลอันหมดจด (จ) ด้วย (อตฺตนา) อุปจฺฉินฺนปลิโพเธน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้มีความกังวลอัน-อันตน-เข้าไปตัดแล้ว อุคฺคณฺหนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้เรียนเอาอยู่ อุคฺคเหตพฺพํ พึงเรียนเอา สนฺติเก ในสำนัก พุทฺธปุตฺตสฺส ของพุทธบุตร อิมินาว กมฺมฏฺฐาเนน จตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตสฺส ผู้-ยังฌานสี่ ให้บังเกิดแล้ว ด้วยกรรมฐาน นี้ นั่นเทียว ยังวิปัสสนา ให้เจริญแล้ว-บรรลุแล้ว ซึ่งความเป็นแห่งพระอรหันต์ .

.....ตํ อลภนฺเตน อนาคามิสฺส.

.....(อิทํ กมฺมฏฺฐานํ) อ.กรรมฐาน นี้ อลภนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้ไม่ได้อยู่ ตํ (อรหตฺตปตฺตพุทฺธปุตฺตํ) ซึ่งพุทธบุตรผู้บรรลุซึ่งความเป็นแห่งพระอรหันต์ นั้น (อุคฺคเหตพฺพํ) พึงเรียนเอา (สนฺติเก) ในสำนัก อนาคามิสฺส ของพระอนาคามี.

.....ตมฺปิ อลภนฺเตน สกทาคามิสฺส.

.....(อิทํ กมฺมฏฺฐานํ) อ.กรรมฐาน นี้ อลภนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้ไม่ได้อยู่ ตํ (อรหตฺตปตฺตพุทฺธปุตฺตํ) ซึ่งพุทธบุตรผู้บรรลุซึ่งความเป็นแห่งพระอรหันต์ นั้น (อุคฺคเหตพฺพํ) พึงเรียนเอา (สนฺติเก) ในสำนัก อนาคามิสฺส ของพระอนาคามี.

.....ตมฺปิ อลภนฺเตน โสตาปนฺนสฺส.

.....(อิทํ กมฺมฏฺฐานํ) อ.กรรมฐาน นี้ อลภนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้ไม่ได้อยู่ ตมฺปิ (อนาคามึ) ซึ่งพระอนาคามี แม้นั้น (อุคฺคเหตพฺพํ) พึงเรียนเอา (สนฺติเก) ในสำนัก โสตาปนฺนสฺส ของพระโสดาบัน.

.....ตมฺปิ อลภนฺเตน อานาปานจตุตฺถชฺฌานลาภิสฺส.

.....(อิทํ กมฺมฏฺฐานํ) อ.กรรมฐาน นี้ อลภนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้ไม่ได้อยู่ ตมฺปิ (โสตาปนฺนํ) ซึ่งพระโสดาบัน แม้นั้น (อุคฺคเหตพฺพํ) พึงเรียนเอา (สนฺติเก) ในสำนัก อานาปานจตุตฺถชฺฌานลาภิสฺส (พุทฺธปุตฺตสฺส) ของพุทธบุตร ผู้มีการได้ซึ่งฌานสี่ด้วยอานาปานสติกรรมฐาน (สำหรับผู้จะเรียนอานาปานสติกรรมฐาน).

.....ตํปิ อลภนฺเตน ปาลิยา อฏฺฐกถาย จ อสมฺมุฬฺหสฺส วินิจฺฉยาจริยสฺส สนฺติเก อุคฺคเหตพฺพํ.

.....(อิทํ กมฺมฏฺฐานํ) อ.กรรมฐาน นี้ อลภนฺเตน (กุลปุตฺเตน) อันกุลบุตร ผู้ไม่ได้อยู่ ตมฺปิ (อานาปานจตุตฺถชฺฌานลาภีพุทฺธปุตฺตํ) ซึ่งพุทธบุตรผู้มีการได้ซึ่งฌานสี่ในอานาปานสติกรรมฐาน แม้นั้น อุคฺคเหตพฺพํ พึงเรียนเอา สนฺติเก ในสำนัก วินิจฺฉยาจริยสฺส ของอาจารย์ผู้วินิจฉัย อสมฺมุฬฺหสฺส ผู้ไม่เลอะเลือน ปาลิยา ในพระบาลี (จ) ด้วย อฏฺฐกถาย ในอรรถกถา จ ด้วย.

.....อรหนฺตาทโย หิ อตฺตนา อธิคตมคฺคเมว อาจิกฺขนฺติ.

.....หิ แท้จริง (พุทฺธปุตฺตา) อ.พุทธบุตร ท. อรหนฺตาทโย มีพระอรหันต์เป็นต้น อาจิกฺขนฺติ ย่อมบอก อตฺตนา อธิคตมคฺคํ ซึ่งมรรคอัน-อันตน-บรรลุแล้ว เอา เท่านั้น.

.....อยํ ปน คหนปฺปเทเส มหาหตฺถิปถํ นีหรนฺโต วิย สพฺพตฺถารมฺมเณ อสมฺมุฬฺโห สปฺปายาสปฺปายํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา กเถติ.

.....ปน ส่วนว่า (วินิจฺฉยาจริโย) อ.อาจารย์ผู้วินิจฉัย (อสมฺมุฬฺโห) ผู้ไม่เลอะเลือน (ปาลฺยอฏฺฐกถาย) ในพระบาลีและอรรถกถา อยํ นี้ ปริจฺฉินฺทิตฺวา กเถติ ย่อม-กำหนดแล้ว-บอก สปฺปายาสปฺปายํ ซึ่งความสบายและไม่สบาย สพฺพตฺถารมฺมเณ ในอารมณ์ทั้งปวง วิย เหมือนกับ นีหรนฺโต (ปุคฺคโล) อ.บุคคล ผู้นำอยู่ มหาหตฺถิปถํ สู่หนทางแห่งช้างใหญ่ คหนปฺปเทเส ในที่อันรกทึบ.

วิ.อ. สมนฺตปาสาทิกา (บาลี) ๑/๔๕๕ (มจร.)

 

[full-post]