คำอาราธนาธรรมที่ถูกต้องตามพระบาฬีเดิม

ปาฬิศัพทศาสตร์

 

คำอาราธนาธรรมที่ถูกต้องตามพระบาฬีเดิม"***

.....คาถานี้เป็น "อุปชาติคาถา" (เป็นชื่อคาถาผสม ในที่นี้ผสมระหว่างอินทวังสาคาถากับรุจิราคาถา) บาทแรกเป็น "อินทวังสาคาถา" ท้ายบาทลหุ เป็นปาทันตครุ, บาทที่ ๒ เป็น "รุจิราคาถา" ท้ายบาทลหุ เป็นปาทันตครุ, บาทที่ ๓ และ ๔ เป็น "อินทวังสาคาถา" และในบาทที่สาม "อปฺป..." นับเป็น ๑ พยางค์ และถือว่าเป็นลหุในที่นี้.

.....สูตร "อินทวังสาคาถา" (วุตโตทัยคาถาที่ ๗๕) ว่า

"สา อินฺทวํสา ขลุ ยตฺถ ตา ช,รา" ต (๒๒๑) ต (๒๒๑) ช (๑๒๑) ร (๒๑๒)*

.....สูตร "รุจริราคาถา" วุตโตทัยคาถาที่ ๘๙ ว่า "จตุคฺ,คเห,หิ’ห รุจิรา, ช,ภา สฺช,คา" ช (๑๒๑) ภ (๒๑๑) ส (๑๑๒) ช (๑๒๑) ค (๒)* 

*๑ = ลหุ, ๒ = ครุ

....."อุปชาติคาถา" เป็นชื่อคาถาผสม (วุตโตทัยคาถาที่ ๖๕) 

คาถากับฉันท์ต่างกัน ดังนี้

.....คาถา คือ การกำหนดเสียงครุและลหุ

.....ฉันท์ คือ การกำหนดนับพยางค์ (อกฺขร) (ฉันท์ ๑ ประเภท มีได้ในคาถาหลายประเภท)[1]

....."อินทวังสาคาถา" เป็นประเภท "ชคตีฉันท์" มี ๑๒ พยางค์

....."รุจิราคาถา" เป็นประเภท "อติชคตีฉันท์" มี ๑๓ พยางค์

.....บางแห่งมีการพยายามแก้บาทที่ ๒ ที่เป็นคาถาประเภทรุจิราคาถา ให้เป็นอินทวังสาคาถา จึงทำให้คลาดเคลื่อนจากพระบาฬีเดิม และทำให้ความหมายของศัพท์ผิดเพี้ยนไป คือ

.....(๑) พยางค์แรก แก้จาก "กตญฺช...(๑๒๑ ชคณะ)" เป็น "กตฺอญฺช...(๒๒๑ ตคณะ)" ที่จริงไม่ต้องแก้เพราะรุจิราคาถา คณะแรกเป็น ๑๒๑ ชคณะอยู่แล้ว และ ...ตฺอ... ไม่สามารถซ้อน (สังโยค) กันได้.

.....(๒) "อนธิวรํ" แก้เป็น "อนฺธิวรํ" เพราะผู้แก้ต้องการให้เป็นครุ (๒) ตรงตามอินทวังสาคาถา ที่จริงตรง ...ลี อน.. เป็น ภคณะ (๒๑๑) ตามรุจิราคาถาอยู่แล้ว และอีกอย่างหนึ่ง "อนธิวร" เป็นศัพท์ไวพจน์พระนามหนึ่งของพระพุทธเจ้า (อภิธานัปปทีปิกา คาถาที่ ๒ บาทแรก) วิเคราะห์ตามนัยไวยากรณ์ว่า 

....."นตฺถิ เอตสฺส อธิวโรติ อนธิวโร (น + อธิวโร เพราะสระแปลง น เป็น อนฺ)" แปลว่า บุคคลผู้ประเสริฐยิ่ง ของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ ย่อมไม่มี เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้านี้ พระนามว่า "อนธิวร" แปลว่า ผู้ไม่มีผู้ประเสริฐยิ่งกว่า. (นนิปาตปุพฺพปทพหุพฺพีหิสมาส)

....."อนธิวร" มีความหมายเดียวกันและวิเคราะห์ตามนัยไวยากรณ์เหมือนกันกับ "อนุตฺตร" ส่วนในอรรถกถาพุทธวงศ์ (๑/๑๗ มจร.) วิเคราะห์ว่า 

....."อจฺจนฺตวโร อธิวโร นาสฺส อตฺถีติ อนธิวโร, น ตโต อธิโก วโร อตฺถีติ วา อนธิวโร, อนุตฺตโรติ อตฺโถ" แปลว่า บุคคลผู้ประเสริฐที่สุดยิ่ง คือว่า ผู้ประเสริฐยิ่ง ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ย่อมไม่มี ฯลฯ หรือว่า บุคคลผู้ประเสริฐยิ่ง กว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ย่อมไม่มี เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น พระนามว่า "อนธิวร" อธิบายว่า ไม่มีผู้ยิ่งกว่า (อนุตฺตร).

คำแปลคำอาราธนาธรรมโดยอรรถ

.....ท้าวสหัมบดีพรหม ผู้เป็นใหญ่แห่งโลก ผู้มีมือพนมที่ตนกระทำแล้ว ได้ทูลขอพระผู้มีพระภาค ผู้ไม่มีผู้ประเสริฐยิ่งกว่า (ว่า) สัตว์ทั้งหลาย ผู้มีธุลีในดวงตาเล็กน้อย ยังมีอยู่ในโลกนี้ ขอพระองค์ทรงโปรดอนุเคราะห์หมู่สัตว์นี้ แสดงธรรมเถิด.

 

[full-post]