สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
อัตตศัพท์ มีความหมายว่าตัวตน มีไวพจน์ศัพท์ 3 ศัพท์ที่ใช้แทนกันได้ในความหมายว่าตัวตน คือ ชีว ปุริส และ อตฺต(อภิธาน 92) มีความหมายศัพท์(อรรถ)ได้ 4 อรรถ คือ 1. จิตตะ(จิต) 2. กายะ(กาย) 3. สภาวะ(สภาพ) 4. ปรมัตตะ(อาตมัน) คือ ลัทธิพราหมณ์ที่เชื่อว่า ท้าวมหาพรหมเท่านั้นเที่ยงยั่งยืนเป็นอมตะ(ไม่ตาย)
จึงเป็นผู้สร้างโลก(ภพภูมิ 31 ภูมิ)(อภิธาน 861)
อัตตศัพท์ที่มีอรรถว่าจิต ก็เช่นในคำว่า ปหิตตฺต(ปหิ + อตฺต) ที่แปลว่า มีตนอันส่งไปแล้ว อันมีความหมายว่า มีจิตของตนส่งไป คือน้อมไปสู่พระนิพพานแล้ว อัตตส้มมาปณิธิ ที่แปลว่า การตั้งจิตไว้ชอบ คือเพื่อไม่ให้ก้าวล่วงทุจริต 3 มี กายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต ซึ่งองค์ธรรม ก็คือโยนิโสมนัสสิการ(การกระทำเข้าไว้ในใจโดยถูกทาง)นั่นเอง ดังนั้นคำว่า อัตตสัมมาปณิธิจึงมักพบในคัมภีร์ปฏิบัติ และในคัมภีร์มงคลทีปนี เป็นต้น ตัวอย่าง เช่น มงคลที่ 6 มีรายละเอียดการโยนิโสมนัสสิการจากพระอรรถกถาจารย์ ดังนี้
อัตตสัมมาปณิธิ
การตั้งตนไว้โดยชอบ ก็คือ การตั้งจิตของตนไว้ในทางที่จะเกิดกุศลอยู่เสมอ คืออย่างไร? คือ เป็นผู้มีโยนิโสมนัสสิการในอารมณ์ทั้งหลายทั้งปวง ในเวลาตาเห็นภาพ ในเวลาที่หูได้ยินเสียง ในเวลาที่จมูกได้กลิ่น เป็นต้น โดยการใส่ใจอาการพิเศษแห่งอารมณ์ ที่เมื่อใส่ใจแล้ว ก็จะเป็นช่องทางให้เกิดกุศลได้ เช่นในคราวที่ประสพพบเห็นคนกำลังได้รับความเจ็บปวดนอนร้องครวญคราง เมื่อได้ใส่ใจในความทุกข์ที่เขากำลังได้รับ โดยอาศัยภาพที่เห็นอยู่ก็ดี เสียงที่ได้ยินอยู่กฺ็ดี ก็ย่อมเกิดกุศล คือ ความกรุณาขึ้น หรือพบเห็นการกระทำที่น่ารักของคนอื่น ที่ปรากฏออกมาทางกายก็ดี ทางวาจาก็ดี ใส่ใจอารมณ์ที่น่ารักเหล่านั้นแล้ว กุศลคือเมตตา ก็ย่อมเกิดขึ้น อย่างนี้ เป็นต้น นี่ก็เป็น อัตตสัมมาปณิธิประการหนึ่ง
อีกอย่างหนึ่ง การละเว้นสถานที่อโคจรที่ไม่ควรเข้าไป เกี่ยวกับเป็นสถานที่บันเทิงที่มุ่งปรนเปรอผู้ที่เข้าไปให้มัวเมาความสุขด้านกามคุณ มีการบริการด้านสุรา สิ่งเสพติดมืนเมาต่างๆ ทำให้เคลิบเคลิ้มมัวเมากามคุณ หมดยางอาย กล้าประพฤติล่วงละเมืดศีล พึงรักษาด้วยอารักขโคจรคือห่างไกลสถานที่เช่นนั้น นี่ก็เป็น อัตตสัมมาปณิธิ ประหนึ่ง
อีกอย่างหนึ่ง เมื่อมีโอกาสได้ฟังธรรม รู้ว่าตนเป็นผู้ไม่มีศรัทธา หรือศรัทธาของตนไม่มีกำลัง ก็ทำตนให้เกิดศรัทธา หรือทำศรัทธาให้มีกำลัง รู้ว่าตนเป็นคนไม่มีศีล ก็ทำตนให้เป็นคนมีศีล รู้ว่าตนเป็นคนมีสติเลอะเลือน ก็ทำตนให้เป็นคนมีสติตั้งมั่น รู้ว่าตนเป็นคนไม่มีปัญญา ก็ทำตนให้เป็นคนมีปัญญา นี่ก็เป็นอัตตสัมมาปณิธื ประการหนึ่ง
หมายความว่า อัตตสัมมาปณิธิทั้งหลาย มีเพราะการโยนิโสมนัสสิการเป็น(การกระทำเข้าไว้ในใจโดยถูกทาง เรียกง่ายๆว่าทำใจเป็น)นั่นเอง ทรงจัดเป็นมงคลข้อที่ 6 เพราะนำมาซึ่งประโยชน์สุข คือ สุจริต 3 อันเกิดจากโยนิโสมนัสสิการนั้นนั่นแล
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ