วิปัสสนากรรมฐาน มี ๓ อย่าง
(วิสุทธิมรรคอรรถกถา ฉัฏฐสังคายนา. ทุติยภาค หน้า ๓๔๗ - ๓๔๘)
(ปฏิสัมภิทามรรคอรถกถา ฉัฏฐสังคายนา. ปฐมภาค หน้า ๒๘๓)
"วิปสฺสนา ปเนสา ติวิธา โหติ สงฺขารปริคฺคณฺหนกวิปสฺสนา, ผลสมาปตฺติวิปสฺสนา , นิโรธสมาปตฺติวิปสฺสนาติ. ตตฺถ สงฺขารปริคฺคณฺหนกวิปสฺสนา มนฺทา วา โหตุ ติกฺขา วา มคคสฺส ปทฏฺฐานํ โหติเยว. ผลสมาปตฺติวิปสฺสนา ติกฺขา ว วฏฺฎติ มคฺคภาวนาสทิสา. นิโรธสมาปตฺติวิปสฺสนา ปน นาติมนฺทนาติติกฺขา วฏฺฏติ. ตสฺมา เอส นาติมนฺทาย นาติติกฺขาย วิปสฺสนาย เต สงขาเร วิปสสติ."
วิปัสสนาญาณนี้ มี ๓ อย่าง คือ
๑) สังขารปริคคัณหนกวิปัสสนา วิปัสสนาญาณที่กำหนดรู้สังขารธรรม รูป นาม เพื่อจะได้มรรค
๒) ผลสมาปัตติวิปัสสนา วิปัสสนาญาณที่พิจารณา รูป นาม เพื่อจะเข้าผลสมาบัติ
๓) นิโรธสมาปัตติวิปัสสนา วิปัสสนาญาณที่มีการพิจารณามหัคตธรรม เพื่อเข้านิโรธสมาบัติ
ในวิปัสสนาญาณทั้ง ๓ นั้น สังขารปริดคัณหนกวิปัสสนา วิปัสสนาญาณที่เป็นมันทะ หรือ ติกขะก็ตาม ล้วนแต่เป็นเหตุใกล้ ให้ได้มรรคทั้งนั้น ผลสมาปัตติวิปัสสนาต้องเป็นติกขะอย่างเดียว จึงจะสมควร เช่นเดียวกันกับการเจริญขึ้นขององค์มรรคในมรรคจิต (เพราะว่าวิปัสสนาญาณนี้แม้มีสังขารธรรมเป็นอารมณ์ก็ตาม แต่มีความเป็นไปอย่างท้อถอยจากสังขารธรรม ประการหนึ่ง และเป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ผลจิตตุปบาท ที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ เหมือนกันกับมรรถจิตที่เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ผลจิตตุปบาทในมรรควิถี ประการหนึ่งดังนี้ : วิสุทธิมรรค มหาฎีกา)
ส่วน นิโรธสมาปัตติวิปัสสนานั้นจะต้องเป็นวิปัสสนาญาณอย่างกลางที่เป็นนาติมันทะนาติติกขะ (เพราะว่าถ้าวิปัสสนาญาณเป็นชนิดอ่อนแล้วสมาธิก็จะมีกำลังมาก เมื่อสมาธิมีกำลังมาก จิต เจตสิกก็ไม่ดับ คือเข้านิโรธสมาบัติไม่ได้ เพียงแต่มีจิตใจสงบลง เท่านั้น ถ้าวิปัสสนาเป็นชนิดอย่างแก่กล้าก็มีการเห็นโทษในสังขารธรรมเป็นอย่างมาก ก็จะสำเร็จเป็นผลสมาบัติไป : วิสุทธิมรรค มหาฎีกา)
---------------
เพราะเหตุใด จะเข้าผลสมาบัติ ต้องเจริญวิปัสสนาก่อน ?
- เพราะผลสมาบัติ (ผลจิต) เป็นจิตที่เกิดเฉพาะตนโดยลำพัง โดยไม่ต้องอาศัยมรรคจิต เหมือนในมรรควิถี (จริง ๆ มรรคจิตที่เกิดได้ ก็เพราะอาศัยการเจริญวิปัสสนากรรมฐานมาตามลำดับ)
- ผลจิต ก็ทำนองเดียวกัน จะเกิดขึ้นเอง โดยไม่อาศัยการเจริญวิปัสสนา ไม่ได้
(การเกิดขึ้นของผลจิต มี ๒ อย่างคือ
- เกิดต่อจากมรรคจิต ในมรรควิถี
- เกิดโดยลำพัง โดยไม่ต้องอาศัยมรรคจิต )
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ