คําว่า อติเรก “มากยิ่ง, เกินไป, ล้นเหลือ, เหลือเฟือ, มากมาย”

๒. คําว่า อติเรก

อติเรก มีคําแปลว่า “มากยิ่ง, เกินไป, ล้นเหลือ, เหลือเฟือ, มากมาย” สําเร็จมาจาก อติ+√ริจฺ ธาตุ+ณ ปัจจัยแปลง จ เป็น ก เหมือนคําว่า ปาก (ปจฺ+ณ), โสก (สุจฺ+ณ)

มิใช่ แปลว่า “เกินหนึ่ง” และสําเร็จมาจาก อติ+ร อาคม+เอก อย่างที่เคยแปลกันมา มีตัวอย่างการใช้ดังนี้

รญฺญา ทินฺนทานโต อติเรกตรํ ทสฺสาม. (ธ.ป. อฏฺ. ๔/๘๑)

อนุชานามิ ภิกฺขเว พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน ทสวสฺเสน วา อติเรกทสวสฺเสน วา อุปสมฺปาเทตุํ. (วิ.มหา. ๔/๑๑๐/๙๑)

ถ้าลง ต ปัจจัยจะมีรูปว่า อติริตฺต (อติ+ริจฺธาตุ+ต)

**ธาตุลงท้ายด้วย จ แปลงเป็น กฺก ก็มี เช่น ปกฺก(ปจฺ+ต), สุกฺก (สุจฺ+ต), ปฏิมุกฺก (ปฏิ+มุจฺ+ต) เป็นต้น แปลงเป็น ตฺต ก็มี เช่น มุตฺต (มุจฺ+ต), วุตฺต (วจฺ+ต) เป็นต้น

-------------///-----------

(ข้อมูลจากหนังสือบาลี-สันสกฤตวิจารณ์ เล่ม ๑, พระมหาญาณธวัช ญาณธัชโช) 

[full-post]