ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (3,780)
อุชุปฏิปันโน (ชุดสังฆคุณ 9)
..............
ผู้นับถือพระพุทธศาสนาย่อมสวดสาธยายคุณแห่งพระรัตนตรัย คือ พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ กันอยู่เสมอ
คำบาลีแสดงพระสังฆคุณว่าดังนี้ -
..............
สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา
เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ
อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลีกรณีโย
อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.
ที่มา: มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค
พระไตรปิฎกเล่ม 10 ข้อ 89 หน้า 111
..............
พระสังฆคุณ 9 ท่านนับบทว่า “อุชุปฏิปันโน” เป็นบทที่ 2
คำว่า “อุชุปฏิปันโน” ถ้าเขียนแบบคำอ่านต้องเขียนเป็น “อุชุปะฏิปันโน” ในที่นี้เขียนแบบคำไทยเป็น “อุชุปฏิปันโน” อ่านว่า อุ-ชุ-ปะ-ติ-ปัน-โน
“อุชุปฏิปันโน” เขียนแบบบาลีเป็น “อุชุปฏิปนฺโน” อ่านว่า อุ-ชุ-ปะ-ติ-ปัน-โน รูปคำเดิมเป็น “อุชุปฏิปนฺน” อ่านว่า อุ-ชุ-ปะ-ติ-ปัน-นะ ประกอบด้วย อุชุ + ปฏิปนฺน
(๑) “อุชุ”
รากศัพท์มาจาก -
(1) อชฺ (ธาตุ = ไป, เป็นไป) + อุ ปัจจัย, แปลง อะ ที่ อ-(ชฺ) เป็น อุ (อชฺ > อุช)
: อชฺ + อุ = อชุ > อุชุ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ไปสู่ความไม่คด”
(2) อรฺ (ธาตุ = ไป, เป็นไป) + ชุ ปัจจัย, แปลง อรฺ เป็น อุ (อรฺ > อุ)
: อร > อุ + ชุ = อุชุ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่เป็นไปโดยไม่คด”
(3) อุชุ (ธาตุ = ตรง, ซื่อตรง, ซื่อสัตย์) + อ (อะ) ปัจจัย
: อุชุ + อ = อุชุ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ตรง”
“อุชุ” หมายถึง ตรง, โดยตรง; ตรงไปตรงมา, ซื่อสัตย์, ซื่อตรง (straight, direct; straightforward, honest, upright)
บาลี “อุชุ” สันสกฤตเป็น “ฤชุ”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า -
“ฤชุ : (คำคุณศัพท์) ตรง ซื่อตรง, สุจริต; straight; upright; honest.”
(๒) “ปฏิปนฺน”
อ่านว่า ปะ-ติ-ปัน-นะ รากศัพท์มาจาก ปฏิ (คำอุปสรรค = เฉพาะ, ตอบ, ทวน, กลับ) + ปทฺ (ธาตุ = ไป, ถึง) + ต ปัจจัย, ลบที่สุดธาตุ (ปทฺ > ป), แปลง ต เป็น นฺน (หรือนัยหนึ่ง แปลง ทฺ ที่สุดธาตุกับ ต เป็น นฺน)
: ปฏิ + ปทฺ = ปฏิปทฺ + ต = ปฏิปทฺต > ปฏิปนฺน แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ไปถึงเฉพาะ” “ผู้ดำเนินไป” “ผู้ปฏิบัติ”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ปฏิปนฺน” ว่า [having] followed or following up, reaching, going along or by [i. e. practising], entering on, obtaining ([ได้] ดำเนินตามหรือกำลังติดตาม, ไปตามหรืออาศัย [คือปฏิบัติ], เข้าสู่, ได้รับ)
อุชุ + ปฏิปนฺน = อุชุปฏิปนฺน แปลว่า “ผู้ไปถึงด้วยปฏิปทาตรง” “ผู้ดำเนินไปโดยทางตรง” “ผู้ปฏิบัติตรง”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “อุชุปฏิปนฺน” ว่า living uprightly (ผู้ดำรงชีวิตโดยเที่ยงธรรมหรือซื่อตรง)
ในที่นี้ “อุชุปฏิปันน” เป็นคำขยาย ( = วิเสสนะ) ของ “สาวกสงฺโฆ” (พระสงฆ์สาวก, ที่คำขึ้นต้นว่า สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ) คำขยายหรือวิเสสนะต้องมีลิงค์ วจนะ วิภัตติ เหมือนคำนามที่ตนขยาย
“สาวกสงฺโฆ” เป็นคำนาม แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ ปุงลิงค์
“อุชุปฏิปนฺน” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “อุชุปฏิปนฺโน” เขียนแบบไทยเป็น “อุชุปฏิปันโน”
ขยายความ :
“อุชุปฏิปันโน” เป็นคุณนามบทที่ 2 ของพระสงฆ์
คัมภีร์วิสุทธิมรรค ภาค 1 หน้า 280 (ฉอนุสสตินิทเทส) แสดงลักษณะของ “อุชุปฏิปันโน” ไว้ดังนี้ -
..............
ยสฺมา ปน สา สมฺมาปฏิปทา อุชุ อวงฺกา อกุฏิลา อชิมฺหา ... ตสฺมา ตํ ปฏิปนฺโน อริยสงฺโฆ อุชุปฏิปนฺโน ...
ก็เพราะว่าสัมมาปฏิปทานั้นเป็นปฏิปทาตรง คือไม่คด ไม่โกง ไม่งอ ... เหตุนั้น พระอริยสงฆ์ผู้ดำเนินปฏิปทานั้นจึงได้ชื่อว่า อุชุปฏิปนฺโน (ปฏิบัติตรง)
มชฺฌิมาย ปฏิปทาย อนฺตทฺวยํ อนุปคมฺม ปฏิปนฺนตฺตา กายวจีมโนวงฺกกุฏิลชิมฺหโทสปฺปหานาย ปฏิปนฺนตฺตา จ อุชุปฏิปนฺโน ...
ชื่อว่า อุชุปฏิปนฺโน เพราะปฏิบัติตามมัชฌิมาปฏิปทา ไม่เข้าใกล้อันตะ (ที่สุดโต่ง) ทั้ง 2 ข้าง และเพราะปฏิบัติเพื่อละโทษ คือความคด ความโกง และความงอ ทางกายวาจาใจ
..............
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต ที่คำว่า “อุชุปฏิปนฺโน” สรุปความไว้ดังนี้ -
..............
อุชุปฏิปนฺโน : (พระสงฆ์) เป็นผู้ปฏิบัติตรง คือ ไม่ลวงโลก ไม่มีมายาสาไถย ไม่อำพราง หรือดำเนินทางตรง คือมัชฌิมาปฏิปทา (ข้อ ๒ ในสังฆคุณ ๙)
..............
: ทางบางสายตรงไปนรก
: ทางบางสายตรงไปสวรรค์
: ทางบางสายตรงไปพระนฤพาน
ไม่ว่าท่านจะเลือกไปทางไหน
หรือไม่รู้ว่าจะเลือกไปทางไหน
ในที่สุดท่านก็ต้องไปทางหนึ่ง
ดูก่อนภราดา!
: ท่านจะไปตามทางที่คนอื่นเลือกให้
: หรือท่านจะไปตามทางที่ท่านเลือกเอง
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ