ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (3,781)
ญายปฏิปันโน (ชุดสังฆคุณ 9)
..............
ผู้นับถือพระพุทธศาสนาย่อมสวดสาธยายคุณแห่งพระรัตนตรัย คือ พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ กันอยู่เสมอ
คำบาลีแสดงพระสังฆคุณว่าดังนี้ -
..............
สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ
ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา
เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ
อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลีกรณีโย
อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.
ที่มา: มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค
พระไตรปิฎกเล่ม 10 ข้อ 89 หน้า 111
..............
พระสังฆคุณ 9 ท่านนับบทว่า “ญายปฏิปันโน” เป็นบทที่ 3
คำว่า “ญายปฏิปันโน” ถ้าเขียนแบบคำอ่านต้องเขียนเป็น “ญายะปะฏิปันโน” ในที่นี้เขียนแบบคำไทยเป็น “ญายปฏิปันโน” อ่านว่า ยา-ยะ-ปะ-ติ-ปัน-โน
“ญายปฏิปันโน” เขียนแบบบาลีเป็น “ญายปฏิปนฺโน” อ่านว่า ยา-ยะ-ปะ-ติ-ปัน-โน รูปคำเดิมเป็น “ญายปฏิปนฺน” อ่านว่า ยา-ยะ-ปะ-ติ-ปัน-นะ ประกอบด้วย ญาย + ปฏิปนฺน
(๑) “ญาย”
อ่านว่า ยา-ยะ รากศัพท์มาจาก -
(1) ญา (ธาตุ = รู้) + อ (อะ) ปัจจัย, แปลง อา ที่ ญา เป็น อาย (ญา > ญาย)
: ญา + อ = ญา > ญาย แปลตามศัพท์ว่า (1) “วิธีเป็นเครื่องรู้” (2) “มรรคเป็นเครื่องรู้ถึงพระนิพพาน” (3) “มรรคเป็นเหตุให้แทงตลอดพระนิพพาน” (4) “ธรรมที่รู้พระนิพพาน คือถึงพระนิพพานด้วยการแทงตลอด”
(2) นี (ธาตุ = บรรลุ) + อ (อะ) ปัจจัย, แปลง น ที่ นี เป็น ญ, รัสสะ อี เป็น อิ, แปลง อิ เป็น ย, ทีฆะ อะ ที่ ญ เป็น อา
: นี > ญี > ญิ > ญย + อ = ญย > ญาย แปลตามศัพท์ว่า “มรรคเป็นเครื่องบรรลุธรรมแห่งเหล่าสัตว์”
“ญาย” (ปุงลิงค์) ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ -
(1) วิธี, ความจริง, ระบบ (method, truth, system)
(2) ความเหมาะสม, วิธีที่ถูกต้อง, ความถูกต้อง, ความประพฤติชอบ (fitness, right manner, propriety, right conduct)
(๒) “ปฏิปนฺน”
อ่านว่า ปะ-ติ-ปัน-นะ รากศัพท์มาจาก ปฏิ (คำอุปสรรค = เฉพาะ, ตอบ, ทวน, กลับ) + ปทฺ (ธาตุ = ไป, ถึง) + ต ปัจจัย, ลบที่สุดธาตุ (ปทฺ > ป), แปลง ต เป็น นฺน (หรือนัยหนึ่ง แปลง ทฺ ที่สุดธาตุกับ ต เป็น นฺน)
: ปฏิ + ปทฺ = ปฏิปทฺ + ต = ปฏิปทฺต > ปฏิปนฺน แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ไปถึงเฉพาะ” “ผู้ดำเนินไป” “ผู้ปฏิบัติ”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ปฏิปนฺน” ว่า [having] followed or following up, reaching, going along or by [i. e. practising], entering on, obtaining ([ได้] ดำเนินตามหรือกำลังติดตาม, ไปตามหรืออาศัย [คือปฏิบัติ], เข้าสู่, ได้รับ)
ญาย + ปฏิปนฺน = ญายปฏิปนฺน แปลว่า “ผู้ไปถึงด้วยปฏิปทาอันถูกต้อง” “ผู้ดำเนินไปเพื่อพระนิพพาน” “ผู้ปฏิบัติเพื่อความรู้ถึงพระนิพพาน”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ญายปฏิปนฺน” ว่า walking in the right path (ดำเนินไปในหนทางที่ถูกต้อง)
ในที่นี้ “ญายปฏิปันน” เป็นคำขยาย ( = วิเสสนะ) ของ “สาวกสงฺโฆ” (พระสงฆ์สาวก, ที่คำขึ้นต้นว่า สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ) คำขยายหรือวิเสสนะต้องมีลิงค์ วจนะ วิภัตติ เหมือนคำนามที่ตนขยาย
“สาวกสงฺโฆ” เป็นคำนาม แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ ปุงลิงค์
“ญายปฏิปนฺน” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “ญายปฏิปนฺโน” เขียนแบบไทยเป็น “ญายปฏิปันโน”
ขยายความ :
“ญายปฏิปันโน” เป็นคุณนามบทที่ 3 ของพระสงฆ์
คัมภีร์วิสุทธิมรรค ภาค 1 หน้า 280 (ฉอนุสสตินิทเทส) แสดงลักษณะของ “ญายปฏิปันโน” ไว้ดังนี้ -
..............
ยสฺมา ปน สา สมฺมาปฏิปทา ... อริโย จ ญาโยติปิ วุจฺจติ ... ตสฺมา ตํ ปฏิปนฺโน อริยสงฺโฆ ... ญายปฏิปนฺโน ... ติปิ วุตฺโต ฯ
ประการหนึ่ง สัมมาปฏิปทานั้นท่านเรียกว่า อริยญายะ (ทางดำเนินเพื่อความรู้อันประเสริฐ) ดังนี้ก็มี ... เพราะเหตุนั้น พระอริยสงฆ์ผู้ดำเนินปฏิปทานั้น จึงได้ชื่อว่า ญายปฏิปนฺโน (ปฏิบัติสู่ทางดำเนินเพื่อความรู้อันประเสริฐ) ดังนี้บ้าง
ญาโย วุจฺจติ นิพฺพานํ ตทตฺถาย ปฏิปนฺนตฺตา ญายปฏิปนฺโน ...
พระนิพพาน เรียกว่า ญายะ พระอริยสงฆ์ชื่อว่า ญายปฏิปนฺโน เพราะปฏิบัติเพื่อให้ได้บรรลุพระนิพพานนั้น
..............
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต ที่คำว่า “ญายปฏิปนฺโน” สรุปความไว้ดังนี้ -
..............
ญายปฏิปนฺโน : (พระสงฆ์) เป็นผู้ปฏิบัติถูกทาง หรือปฏิบัติเป็นธรรม คือปฏิบัติปฏิปทาที่จะให้เกิดความรู้ หรือปฏิบัติเพื่อได้ความรู้ธรรม ปฏิบัติเพื่อออกจากทุกข์ อีกนัยหนึ่งว่า ปฏิบัติมุ่งธรรมเป็นใหญ่ ถือความถูกต้องเป็นประมาณ (ข้อ ๓ ในสังฆคุณ ๙)
..............
ดูก่อนภราดา!
: ตามจิตไปจนกว่าจะเจอตัวโง่
: นั่นแหละจึงจะโผล่เข้าไปใกล้พระนิพพาน
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ