สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท อัปปมาทวรรค หมวดว่าด้วยความไม่ประมาท มี ๙ เรื่อง ดังนี้
๑. สามาวดีวัตถุ เรื่องพระนางสามาวดี
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ทรงปรารภการสิ้นพระชนม์ของพระนางสามาวดีพร้อมด้วยบริวาร ๕๐๐ คน และของพระนางมาคัณฑิยา พร้อมด้วยบริวาร ๕๐๐ คน ตรัสพระคาถาว่า
อปฺปมาโท อมตํ ปทํ ปมาโท มจฺจุโน ปทํ
อปฺปมตฺตา น มียนฺติ เย ปมตฺตา ยถา มตฺตา.
เอตํ วิเสสโต ญตฺวา อปฺปมาทมฺหิ ปณฺฑิตา
อปฺปมาเท ปโมทนฺติ อริยานํ โคจเร รตา.
เต ฌายิโน สาตติกา นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา
ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ ฯ
แปลว่า ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย(นิพพาน) ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ผู้ไม่ประมาทชื่อว่าไม่ตาย ผู้ประมาท เป็นเหมือนคนตายแล้ว นักปราชญ์รู้ความแตกต่างระหว่างความประมาทและความไม่ประมาทได้เป็นอย่างดี แล้วตั้งอยู่ในความไม่ประมาท เพียรปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง บากบั่นมั่นคงเป็นนิตย์ ย่อมได้บรรลุนิพพาน
๒. กุมภโฆสกวัตถุ เรื่องกุมภโฆสก
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน ทรงปรารภกุมภโฆสก ตรัสพระคาถาว่า
อุฏฺฐานวโต สตีมโต
สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน
อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ ฯ
แปลว่า ยศย่อมเจริญแก่คนผู้หมั่นเพียร มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญก่อนทำ สำรวม ดำรงชีวิตโดยธรรม และไม่ประมาท
๓. จูฬปันถกวัตถุ เรื่องพระจูฬปันถก
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเวฬุวัน ทรงปรารภพระจูฬปันถก ตรัสพระคาถาว่า
อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน สญฺญเมน ทเมน จ
ทีปํ กยิราถ เมธาวี ยํ โอโฆ นาภิกีรติ ฯ
แปลว่า คนมีปัญญาย่อมทำที่นั่งดุจเกาะที่น้ำท่วมไม่ถึง(ที่พึ่งดุจเกาะที่น้ำท่วมไม่ถึง หมายถึงอรหัตตผล ที่น้ำคือโอฆะ ๔ คือ กาม ภพ ทิฏฐิ และอวิชชา ท่วมไม่ถึง ดู ขุ.อ.บาลี ๑/๑๙๑)ด้วยความขยัน ความไม่ประมาท ความสำรวม และการฝึกอบรม
๔. พาลนักขัตตวัตถุ เรื่องนักษัตรของคนพาล
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ทรงปรารภนักษัตรของคนพาล ตรัสพระคาถาว่า
ปมาทมนุยุญฺชนฺติ พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา
อปฺปมาทญฺจ เมธาวี ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.
มา ปมาทมนุยุญฺเชถ มา กามรติสนฺถวํ
อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต ปปฺโปติ วิปุลํ สุขํ ฯ
แปลว่า คนพาลมีปัญญาทรามย่อมประมาท ส่วนบัณฑิตมีปัญญาย่อมรักษา
ความไม่ประมาท เหมือนคนรักษาทรัพย์อันประเสริฐ ฉะนั้น ท่านทั้งหลายอย่าประมาท อย่าเพลิดเพลินยินดีในกาม เพราะผู้ไม่ประมาทแล้วเพ่งพินิจอยู่ย่อมได้รับความสุขอันไพบูลย์
๕. มหากัสสปเถรวัตถุ เรื่องพระมหากัสสปเถระ
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ทรงปรารภพระมหากัสสปเถระตรัสพระคาถาว่า
ปมาทํ อปฺปมาเทน ยทา นุทติ ปณฺฑิโต
ปญฺญาปาสาทมารุยฺห อโสโก โสกินึ ปชํ
ปพฺพตฏฺโฐว ภุมฺมฏฺเฐ ธีโร พาเล อเวกฺขติ ฯ
แปลว่า บัณฑิตเมื่อบรรเทาความประมาทด้วยความไม่ประมาทแล้วขึ้นสู่ปัญญา ดุจปราสาท ไม่เศร้าโศก พิจารณาเห็นหมู่สัตว์ผู้มีความเศร้าโศก ย่อมสามารถเห็นคนพาลได้ เหมือนคนผู้ยืนอยู่บนภูเขาสามารถเห็นคนผู้ยืนอยู่บนพื้นดิน ฉะนั้น
๖. เทฺวสหายกภิกขุวัตถุ เรื่องภิกษุสองสหาย
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ทรงปรารภภิกษุสองสหาย ตรัสพระ คาถาว่า
อปฺปมตฺโต ปมตฺเตสุ สุตฺเตสุ พหุชาคโร
อพลสฺสํว สีฆสฺโส หิตฺวา ยาติ สุเมธโส ฯ
แปลว่า ผู้มีปัญญาดี ไม่ประมาทในเมื่อผู้อื่นประมาท ตื่นอยู่โดยมากในเมื่อผู้อื่นหลับ ย่อมละทิ้งผู้มีปัญญาทรามไปได้ไกล เหมือนม้าฝีเท้าจัดละทิ้งม้าที่หมดแรงได้ ฉะนั้น
๗. มฆวัตถุ เรื่องท้าวมัฆวาน
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา เขตกรุงเวสาลี ทรงปรารภท้าวมัฆวาน ตรัสพระคาถาว่า
อปฺปมาเทน มฆวา เทวานํ เสฏฺฐตํ คโต
อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ ปมาโท ครหิโต สทา.
แปลว่า ท้าวมัฆวานประเสริฐสุดในหมู่เทวดา เพราะความไม่ประมาท บัณฑิตทั้งหลายสรรเสริญความไม่ประมาท ติเตียนความประมาท ในกาลทุกเมื่อ
๘. อัญญตรภิกขุวัตถุ เรื่องภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ทรงปรารภภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ตรัสพระคาถาว่า
อปฺปมาทรโต ภิกขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา
สญฺโญชนํ อณุํ ถูลํ ฑหํ อคฺคีว คจฺฉติ.
แปลว่า ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท ย่อมเยา สังโยชน์น้อยใหญ่ได้หมด เหมือนไฟเผาเชื้อน้อยใหญ่หมดไป ฉะนั้น
๙. นิคมวาสีติสสเถรวัตถุ เรื่องพระนิคมวาสีติสสเถระ
พระผู้มีพระภาคขณะประทับอยู่ ณ พระเชตวัน ทรงปรารภพระนิคมวาสีติสสเถระ ตรัสพระคาถาว่า
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา
อภพฺโพ ปริหานาย นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก.
แปลว่า ภิกษุผู้ยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท เป็นผู้ไม่เสื่อม ชื่อว่าอยู่ใกล้พระนิพพาน
---------------------
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ