ศัพท์บาลี หมวด บาลี-ไทย (ุหิ-, หี)
------------------------
หิ-
หิ (นปุ.) ทุกข์, ความทุกข์. หา ปริหานิเย, อิ.
หิ (อัพ. นิบาต) โอ, โอ้, แต่, ก็, ก็แต่ว่า, ถึงกระนั้น, เท่านั้น, จริง, จริงอยู่, แท้จริง, แล, แท้แล, ด้วยว่า, เพราะว่า, ความพิสดารว่า, ดังจะกล่าวโดยพิสดาร, เพราะเหตุใด (หิที่มาคู่กับ ตสมา), เหมือนอย่างว่า (หิ ที่มาคู่กับ ยถา), เหตุใด (หิ ที่เป็นกิริยาปรามาส มักมาคู่กับ อิติ ที่แปลว่าเพราะเหตุนั้น).หิที่มาคู่กับ ตสฺมา ก็แปลว่า เหตุใด โดยตัด เพราะ ออก ก็ได้.
หิกฺการ (ปุ ) หิกฺกา (อิต.) การสะอึก. หิกฺกฺ อพฺยตตลทฺเท, อาโร, อ. อิตฺถิยํ อา. ส. หิกฺกา.
หิงคุ (ปุ.) ต้นหิงคุ, ต้นมหาหิงค์
หิงฺคุ หิงฺคุชตุ (นป ) หิงฺคุชาติ หิงฺคุสิปาฏิกา (อิต.) มหาหิงค์ ชื่อยางของต้นหิงคุ ใช้เป็นยาสมุนไพร. วิ. โรคํ หึสนฺตํ คจฺฉตีติ หิงฺคุ,
หึสก (วิ.) ผู้เบียดเบียน, ผู้ทำร้าย, ผู้ประทุษร้าย. หิสิ หึสาย, ณวุ. ส.หึสก.
หึสน (นปุ.) หึสา หึสนา (อิต.) การเบียดเบียน, ฯลฯ, ความเบียดเบียน, ฯลฯ. ยุ อ ปัจ. ส. หึสน, หึสา
หึสาสีล (วิ.) ผู้มีความเบียดเบียนเป็นปกติ, ฯลฯ. วิ. หึสา สีลํ อสส อตุถิติ หึสาสีโล.
หิต (นปุ.) ความเจริญ, ความรุ่งเรือง. หิ. วุทฺฒิยํ, โต.
หิต (นปุ ) หิตา (อิต.) ความเกื้อกูล, ประโยชน์เกื้อกูล, ประโยชน์. หิวุฑผิปวตุดเนสุ, โต.
หิตกร หิตกฺกร (วิ.) ผู้ทำการเกื้อกูล, ผู้ทำประโยชน์เกื้อกูล, ผู้ทำการอุดหนุน.
หิตานุหิตปโยชน (นปฺ) ประโยซน์เกื้อกูลน้อยใหญ่, หิตานุหิตประโยชน์.
หินฺตาล (ปุ.) ลางลิง ชื่อไม้เถาชนิดหนึ่งชอบขึ้นตามริมแม่น้ำลำคลอง กระไดลิง, บันไดลิง ก็เรียก, เต่ารั้ง ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งคล้ายต้นหมาก ผลเป็นทะลาย เป็นพวง เต่าร้าง หมากต้น ก็เรียก. วิ. ปมาณโต ตาลโต โน หินฺตาโล. ปทวิปริยาโย, รสฺโส จ.
หินฺท (นปุ.) ความตาย.
หินฺทค (ปุ.) สัตว์ วิ. หินทำ มรณํ คจฺฉตีติ หินฺทคู (ผู้ถึงความตาย). หินฺท+คมุ+รูปัจ. ลบที่สุดธาตุ. ไตร. ๒๕.
หิม (นปุ.,) ความหนาว, ความเย็น, ฤดูหนาว. น้ำค้าง, หิมะ ชื่อละอองน้ำที่แข็งรัดตัว มี ลักษณะเหมือนปุย. วิ. หึสตีติ หิม. หึสฺ หึลาย, อ, สสฺส โม, นิคฺคหิตโลโป. อตฺตโน สีตลภาเวน สตฺเต หิโนตีติ หิมํ. หิ หึลาย, อิโม. หิโนตีติ หิมึ. หิ คติยํ. อภิฯ ปถวีปพฺพตาทีสุ หิโนติ ปตตีติ หิโม. หิ คติยํ, โม. กัจฯ และ รูปฯ ลง ม ปัจ. และเป็น ปุ.
หิมปีณฺฑ (ปุ.) ก้อนหิมะ, ก้อนน้ำแข็ง. (ป.) หิมรังสิ หิมรังษี ชื่อของ หิมรํสิ พระจันทร์ชื่อ ๑ ใน ๑๔ ซื่อ, พระจันทร์, ดวงจันทร์. ส. หิมรศฺมิ.
หิมวนฺต ( ป) เขาหิมพานต์. ป่าหิมพานต์ ชื่อภูเขาปกคลุมด้วยหิมะ ตั้งอยู่ตอนเหนือของประเทศอินเดีย. หิมพาน หิมวันต์ หิมวัต ก็เรียก.
หิมวนฺตุ (ปุ .) เขาหิมพานต์, ภูเขาหิมพานต์ ป่าหิมพานต์. วิ. หิมปาตสมเย หิมยุตฺโตติ หิมวา. วนฺตุ ปัจ. คิมหกาเล หิมํ วมตีติ วา หิมวา. วมุ อุตุคิรเณ, นตุปจฺจโย.
หิมาจล (ปุ.) ภูเขาหิมพานต์, ป่าหิมพานต์. วิ. หิมยุตฺโต อจโล หิมาจโล.
หิมวาส หิมเวส (ปุ) ประเทศเป็นที่อยู่แห่งหิมะ, ที่อยู่อันหนาว, ที่อยู่แห่งหิมะ, ภูเขาหิมพานต์, ป่าหิมพานต์.
หิมาลย (ปุ.) ประเทศเป็นที่อยู่แห่งหิมะ, ป่าหิมพานต์, หิมาลัย, ภูเขาหิมาลัย.
หิยฺยตฺตน (วิ.) เป็นในวันวาย, มีในวันวาน. วิ. หิยฺโย ภโว หิยฺยตฺตโน. ที่เป็นวิเสสนะของ อิต. เป็น หิยฺยตฺตนี. หิยุย+ตน ปัจ.
หิยฺโย (อัพ. นิบาต) วันล่วงไปแล้ว, วันวาน, วานนี้, ในวันวาน. กาลสัตตมีนิบาต.
หิรญฺญ (นป ) เงินทอง, ทรัพย์, ทรัพย์สมบัติ แปลว่า เงิน เป็นส่วนมาก. หรฺ หรเณ, โญ. แปลง ญ เป็น ญฺญ ลบที่สุดธาตุ และแปลง อ ที่ ห เป็น อิ. หา จาเค คติยํ วา, อญฺโญ. แปลง หาเป็น หิร วิ. ชหาติ สตฺตานํ หิตนฺติ หิรญฺญํ (ให้ประโยชน์แก่สัตว์). ส.หิรญฺย.
หิรญฺญคพฺภ (ป.) หิรัญญคัพภะ ชื่อของพรหมชื่อ ๑ ใน ๘ ชื่อ, พรหม, พระพรหม. วิ. หิรญฺญํ สุวณฺณมยํ อณฺทํ, หิรญฺ อสฺส คพฺโภ ภูโตติ หิรญฺญคพฺโภ. พราหมณ์ ก็แปล.
หิรญฺญคพฺภ (ปุ.) ห้องสำหรับเก็บเงิน, ห้องเงิน.
หิริ (อิต.) ความละอาย, ความเกลียด, ความละอายบาป, ความเกลียดบาป, ความละอายใจ, ความละอายแก่ใจ. วิ. รียติ ปาปาติ หิริ. หิริ ลชฺชิยํ, อิ. ฎีกาอภิฯ เป็น หิรี ธาตุ อิ ปัจ. สำเร็จรูปเป็น หิรี. ไตร. ๒๐, ๒๒ ก็เป็น หิรี
หิริเวร (นปุ.) เครือเขาหญ้านาง, เครือเถาหญ้านาง, เครือหญ้านาง, เถาหญ้านางชื่อเครือเถาสมุนไพรอย่างหนึ่ง. วิ. หิรินามิกาย เทวธีตาย สรีโต สญฺชาตตฺตาหิริเวรํ.
หิริโกปินปฏิจฺฉาทน (นปุ.) ผ้าเป็นเครื่องปกปิดเฉพาะซึ่งอวัยวะอันยังหิริให้กำเริบ, ผ้าปิดของลับ.
หิริโอตฺตปฺป หิโรตฺตปฺป (นปุ.) ความละอายบาปและความกลัวบาป, ความละอายแก่ใจและความเกรงกลัว.
หิริโอตฺตปฺปสมุปนฺน (วิ.) ผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยหิริและโอตตับปะ.
หิรินิเสธ (วิ.) ผู้เกลียดกันซึ่งอกุศลวิตกด้วยหิริ วิ. อกุสลวิตกฺก หิริยา นิเสเธตีติ หิรินิเสโธ. ผู้เกลียดกันซึ่งอกุศลวิตกอันเกิดขึ้นแล้วในภายในด้วยหิริ วิ. อนฺโต อุปฺปนฺนํ อกุสลวิตกฺกํ หิริยา นิเสเธตีติ หิรินิเสโธ.
หิลาท (วิ.) สบาย, สำราญ, ทำความสบาย, ทำความสำราญ. หิลาทิ สุเข, อ.
หิลาทน (นปุ.) ความสบาย, ฯลฯ.
หี-
หีน (วิ.) สละ, ละ, ทิ้ง, วาง, ปล่อย, เลิกถอน. หา จาเค, อิโน, ทีโฆ.
หีน (วิ) ชั่ว, ชั่วช้า, ต่ำ, ต่ำช้า, ต่ำต้อย, เลวทราม, เลวทราม. หา ปริหานิเย, อิโน, ทีโฆ.
หีนชจฺจ (นปุ) กำเนิดชั่ว, ฯลฯ, วงศ์ชั่ว,
หีโย (อัพ. นิบาต) แปลเหมือน หิยุโย.
หีลิต หีฬิต (วิ.) ละอาย, ติเตียน, นินทา. หีฬ นินฺทาลชุซาสุ, โต, อิ อาคโม.
----------------//------------------
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ