คำว่า "ทาน" ในประโยคที่ว่า "สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ"

สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ

คำว่า "ทาน" ในประโยคที่ว่า "สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ" ซึ่งแปลว่า "การให้ธรรม(ความรู้) ชนะ การให้ทั้งปวง" ทานจึงแปลว่า "การให้"

ส่วนคำว่า "ทาน" ในประโยคที่ว่า "เทยฺยธมฺโม ทานนฺติ? อามนฺตา"(มาในทานกถา สตฺตมวคฺค กถาวตฺถุ บาฬี) ซึ่งแปลว่า"คำว่าทาน คือ สิ่งที่ควรให้ใช่ไหม? ใช่แล้ว" ทานจึงแปลว่า "สิ่งที่ควรให้ ได้แก่ ปัจจัย 4 ปัญญา (ความรู้) เป็นต้น

ดังนั้นคำว่า "ทาน"  จึงหมายถึง

     1. การให้

     2. สิ่งที่ควรให้

การให้ เมื่อจำแนกตามสภาวธรรม ที่ทำให้การให้สำเร็จได้ มี 3 อย่าง คือ:

     1. เจตสิโก ธมฺโม ทานนฺติ? อามนฺตา (มาในทานกถา สตฺตมวคฺค กถาวตฺถุ บาฬี) เจตสิก คือ เจตนาทาน ชื่อว่า ทานใช่ไหม ใช่แล้ว

     2. ตํ สมฺปยุตฺโต อโลโภปิ ทานํ นามๆ(มาในสุตฺตสงฺคหอตฺถกถา จ มูลฏีกา บาฬี) แม้น อโลภเจตสิกที่ประกอบกับเจตนาทาน (โลภออกหน้าเจตนาทาน) ก็ชื่อว่าทาน คือ อโลภทาน ได้แก่ ทานที่ เป็นบารมี เรียกกันว่า ทานบารมี

     3. อภยํ เทตีติ อาคตฏฺฐาเน วิรติ ทานํ ฯ  (มาในกถาวตฺถุ บาฬี) การให้อภัย เพราะการกลับยับยั้งโทษได้ ชื่อ ว่า วิรติทาน เรียกกันว่า อภัยทาน การที่ท่านใช้ศัพท์ว่า สิ่งที่ควรให้ (เทยฺยธมฺม) ก็เพื่อแสดงให้รู้ว่า เมื่อท่านให้สิ่งที่จะกล่าวต่อไปไม่จัดเป็นทานเลย  เหตุเพราะจิตใจของผู้ให้ หาความหมดจดเป็นบุญมิได้เลย สิ่งเหล่านั้นได้แก่:-

       1) การให้สิ่งของมึนเมา มีสุราเมรัยและของเสพติดเป็นต้น

       2) การให้มหรสพ ฟ้อนรำ ขับร้อง หรือการละเล่นต่างๆ

       3) การให้หญิงแก่ชาย (เพื่อบำเรอความสุขในเมถุน)

       4) การให้โคตัวผู้แก่โคตัวเมีย (ใจความคือ จัดการให้สัตว์ได้ผสมพันธุ์กัน

       5) การให้สิ่งลามก มีภาพจิตรกรรมลามก เป็นต้น

สรูปทานโดยทั่วไป มี 4 อย่าง คือ:

    1. เจตนาทาน ได้แก่ เจตนาเจตสิก ในมหากุศลจิต  8 ที่เป็นเหตุให้การให้ทานสำเร็จ เป็นทานสามัญทั่วๆไป

   2. อโลภทาน ได้แก่ อโลภเจตสิกที่ออกหน้าเจตนา ที่เป็นเหตุให้การให้ทานสำเร็จ เป็นทานบารมี

   3. วิรติทาน ได้แก่ วิรติเจตสิกที่ออกหน้าเจตนา ที่เป็นเหตุให้การให้ทานสำเร็จ ด้วยการยกโทษให้เป็นอภัยทาน

   4. เทยยธรรม ได้แก่ ปัจจัย 4 เป็นต้น

-------------////----------------

 

[full-post]