สมเกียรติ พลเดชอุดมคุณ
คัมภีร์ วินยักกมจันทิกา เป็นไฉน? มีจุดเด่นที่ผู้ศึกษาจะได้ประโยชน์อย่างไร?
พระวินัยปิฎก ๕ คัมภีร์ คือ ภิกขุวิภังค์ (เล่ม ๑-๒) ภิกขุนีวิภังค์ (เล่ม ๓) มหาวรรค (เล่ม ๔-๕) จูฬวรรค (เล่ม ๖-๗) ปริวารวรรค (เล่ม ๔) มีอรรถกถาอธิบาย (เต็มรูปแบบ) ๑ คัมภีร์ ชื่อสมันตปาสาทิกา แบ่งเป็น ๓ ภาค
๑. สมันตปาสาทิกา ปฐมภาค อธิบายภิกขุวิภังค์
๒. สมันตปาสาทิกา ทุติยภาค อธิบายภิกขุวิภังค์ (ต่อ) และอธิบายภิกขุวิภังค์
๓. สมันตปาสาทิกา ตติยภาค อธิบายมหาวรรค วรรคและปริวารวรรค
อรรถกถาพระวินัยชื่อสมันตปาสาทิกานี้ มีฎีกาอธิบาย ๓ คัมภีร์ คือ
๑. วชิรพุทธฎีกา อธิบายสมันตปาสาทิกาทั้ง ๓ ภาค
๒. สารัตถทีปนีฎีกา แบ่งเป็น ๓ ภาค
- สารัตถทีปนีฎีกา ปฐมภาค อธิบายสมันตปาสาทิกา ปฐมภาค
- สารัตถทีปนีฎีกา ทุติยภาค อธิบายสมันตปาสาทิกา ปฐมภาค (ต่อ) และ อธิบายสมันตปาสาทิกา ทุติยภาค
- สารัตถทีปนีฎีกา ตติยภาค อธิบายสมันตปาสาทิกา ตติยภาค
๓. วิมติวิโนทนีฎีกา แบ่งเป็น ๒ ภาค
-วิมติวิโนทนีฎีกา ปฐมภาค อธิบายสมันตปาสาทิกาปฐมภาคและทุติยภาค
-วิมติวิโนทนีฎีกา ทุติยภาค อธิบายสมันตปาสาทิกา ทุติยภาค (ต่อ) และอธิบายสมันตปาสาทิกา ตติยภาค
คัมภีร์ชั้นอรรถกถาสายพระวินัย(เฉพาะส่วน)ที่รู้จักกันดีมี 5 คัมภีร์ คือ
กังขาวิตรณี รวบรวมสิกขาบทของฝ่ายภิกษุและภิกษุณีมาอธิบาย
วินัยสังคหะ รวบรวมพระวินัยบางส่วนมาอธิบาย
วินยวินิจฉัย ประมวลข้อวินิจฉัยจากอุภโตวิภังค์และขันธกะ
อุุตตรวินิจฉัย ประมวลข้อวินิจฉัยจากปริวาร
ขุททสิกขา อธิบายพระวินัยโดยย่อ
มูลสิกขา อธิบายพระวินัยโดยย่อ
คัมภีร์สายพระวินัย สายพระสูตร มีเพียง ๓ ระดับ คือ บาลี อรรถกถา ฎีกา ไม่มีอนุฎีกา อนุฎีกามีเฉพาะสายพระอภิธรรม
คัมภีร์สิกขาปทักกมะชื่อว่า วินยักกมจันทิกา เป็นคัมภีร์ประมวลรวบรวม สิกขาบทส่วนที่มานอกพระปาติโมกข์(คำว่านอกพระปาติโมกข์ เป็นสำนวนที่ทางคณะสงฆ์ไทยเท่านั้นที่ใช้ มุ่งหมายเอาสิกขาบทที่ไม่ได้นำสวดในวันปาติโมกข์)ตามลำดับที่ปรากฏในคัมภีร์พระวินัยปิฎก มหาวรรคถึงปริวาระ
คัมภีร์นี้มีถ้อยคำของผู้แต่งแห่งเดียว คือ นิคมคาถา นอกนั้น ตั้งแต่ต้นจนจบ ข้อความที่เป็นเนื้อหา ท่านรวบรวมจากพระวินัยปิฎกทั้งหมด คัมภีร์ลักษณะนี้ที่เห็น มีอยู่ก็มีคัมภีร์กังขาวิตรณ์ในส่วนตัวเทฺวมาติกา คือ สิกขาบทของฝ่ายภิกษุสงฆ์และ ภิกษุณีสงฆ์ ซึ่งเป็นสิกขาบทที่มาในพระปาติโมกข์ พระสงฆ์ยกขึ้นสวดทุกกึ่งเดือน
ส่วนสิกขาบทที่ปรากฏในคัมภีร์วินยักกมจันทิกานี้ พระสงฆ์มิได้ยกขึ้นสวด ทุกกึ่งเดือน จึงเรียกว่ามานอกพระปาติโมกข์ หมายถึง มานอกเทฺวมาติกา สิกขาบท ในส่วนนี้มีทั้งข้อห้ามและขออนุญาต ที่เป็นข้ออนุญาตมีทั้งไม่ทำตาม ก็มีความผิด และไม่มีความผิด ในส่วนที่เป็นข้อห้าม ถ้าล่วงละเมิดมีความผิดเป็นอาบัติทุกกฏ เป็นพื้น ปรับอาบัติตามข้อบัญญัติในพระปาติโมกข์บ้าง
ส่วนผู้แต่งคัมภีร์วินยักกมจันทิกาน มีนามปรากฏอยู่ท้ายคัมภีร์ ในนิคมคาถา ว่า ญาโณภาสเถระ อยู่วัดโพธาราม กัมโพชรัฐ แต่งเสร็จเรียบร้อยเมื่อปี พุทธศักราช ๒๔๗๗ มีจุดประสงค์เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายได้ศึกษาสิกขาบทส่วนที่มา นอกพระปาติโมกข์ ได้รวบรวมจากพระวินัยปิฎกมหาวรรคจูสวรรคและปริวารวรรค มาเรียบเรียงไว้ตามลำดับ ยกเว้นในช่วงคัมภีร์ปริวารวรรคมีสลับลำดับบ้าง ขออนุญาตมีจำนวน ๗๗๕ ข้อ ข้อห้ามที่ปรับอาบัติทุกกฏมีจำนวน ๖๐๔ ข้อ ของ ฝ่ายภิกษุสงฆ์ จำนวน ๕๑๔ ของฝ่ายภิกษุณีสงฆ์ จำนวน ๙๐ ข้อ ปรับอาบัติ ถุลลัจจัย จำนวน ๒๓ ข้อปรับอาบัติปาจิตตีย์มีจำนวน ๑๗ ข้อ และรูปแบบการต้องอาบัติ ๑๓ รูปแบบ(สมุฏฐาน ๑๓) เพื่อให้เห็นองค์อาบัติได้ง่ายสะดวกแก่การวินิจฉัยอาบัติครบทั้งฝ่ายภิกษุทั้งฝ่ายภิกษุณี(โปรดดูรายละเอียดในคัมภีร์ปริวารประกอบเถิด)
-------///-------
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ