ทองย้อย แสงสินชัย
#บาลีวันละคำ (4,067)
ยังกิญจิ
อาศัยคำไปหาธรรม
อ่านว่า ยัง-กิน-จิ
“ยังกิญจิ” เขียนแบบบาลีเป็น “ยงฺกิญฺจิ” หนังสือบางเล่มบางสมัยอาจสะกดเป็น “ยํกิญฺจิ” คือใช้นิคหิตแทน งฺ
“ยงฺ-” ไม่มีไม้หันอากาศ มีจุดใต้ งฺ ทำให้ งฺ เป็นตัวสะกด อ่านว่า ยัง
“-กิญฺ-” มีจุดใต้ ญฺ ถ้าเขียนแบบไทย “-กิญ-” (ไม่มีจุดใต้ ญ) ก็อ่านว่า กิน ได้ แต่ถ้าเขียนแบบบาลี ต้องมีจุดใต้ ญฺ > -กิญฺ- จึงจะอ่านว่า กิน ได้
“ยงฺกิญฺจิ” ถ้าแยกศัพท์ ก็จะประกอบด้วย ยํ + กึ + จิ
“ยํ” (ยัง) แปลว่า “ใด” (เมื่อใด สิ่งใด)
“กึ” (กิง) แปลว่า “ใคร” “อะไร”
“จิ” เป็นคำทำหน้าที่เสริมคำ
หนังสือ “บาลีไวยากรณ์ วจีวิภาคที่ ๒ นามและอัพยยศัพท์” พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส อธิบายว่า -
... กึ ศัพท์ ... ถ้ามี ย นำหน้า มี จิ อยู่หลัง แปลว่า “คนใดคนหนึ่ง” หรือ “สิ่งใดสิ่งหนึ่ง”
“กึ ศัพท์ มี ย นำหน้า มี จิ อยู่หลัง” = ย + กึ + จิ
มีตัวอย่างดังนี้ -
(1) "โย โกจิ เทโว วา มนุสฺโส วา”
แปล: เทวดาหรือหรือมนุษย์คนใดคนหนึ่ง
(2) “ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา”
แปล: เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ล่วงแล้ว หรือยังไม่มา หรือเกิดขึ้นเฉพาะแล้ว
(3) “ยงฺกิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา”
แปล: ทรัพย์เครื่องปลื้มใจอันใดอันหนึ่ง ในโลกนี้หรือหรือในโลกอื่น
ขยายความ :
ประโยคบาลีสำคัญที่มีคำว่า “ยงฺกิญฺจิ” อยู่ด้วย น่าจะเป็นคำจำกัดความคำว่า “ธรรมจักษุ” ที่แปลว่า “ดวงตาเห็นธรรม”
..............
“ธรรมจักษุ” คืออะไร มีคำจำกัดความว่า -
“ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมํ”
(ยังกิญจิ สะมุทะยะธัมมัง สัพพันตัง นิโรธะธัมมัง)
แปล: สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา
ลักษณะของ “ธรรมจักษุ” :
๑ คำว่า “เห็นธรรม” หมายถึงเห็นว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา”
๒ “ดวงตาเห็นธรรม” ไม่ใช่แค่อ่านข้อความ “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา” ออก ท่องจำได้ รู้ความหมาย อธิบายได้ แต่หมายถึงต้องสัมผัสได้ด้วยใจ
อุปมาเหมือนรู้ “รสเปรี้ยว” ไม่ใช่แค่อ่านคำว่า “รสเปรี้ยว” ออก บอกอาการเปรี้ยวได้ นึกได้ในความรู้สึก แต่หมายถึงต้องได้ลิ้ม “รสเปรี้ยว” ด้วยประสาทลิ้นมาแล้วจริงๆ
๓ คุณสมบัติเฉพาะของ “ธรรมจักษุ” คือ “วิรชํ วีตมลํ” (ปราศจากธุลี ไม่มีมลทิน)
..............
“ธรรมจักษุ” เกิดขึ้นแก่ท่านโกณฑัญญะ หนึ่งในปัญวัคคีย์คือนักบวช 5 คนที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมให้ฟังเป็นครั้งแรก
พระธรรมที่แสดงมีชื่อว่า ธัมมจักกัปปวัตตสูตร
วันที่แสดง คือวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ
ผลแห่งการแสดงธรรม ทำให้ท่านโกณฑัญญะเกิดดวงตาเห็นธรรมเป็นอริยบุคคล ทูลขอบวชเป็นพระสงฆ์องค์แรก
ชาวพุทธทำการบูชาเพื่อระลึกถึงเหตุการณ์นั้น เรียกว่า “อาสาฬหบูชา”
..............
ทุกครั้งที่ได้ยินคำว่า “ธรรมจักษุ” ขอให้นึกคำบาลีที่ขึ้นต้นว่า “ยังกิญจิ” นึกถึงความหมายของคำ แล้วน้อมใจนึกถึงธรรมนำไปปฏิบัติ
..............
ดูก่อนภราดา!
: รู้ธรรม แต่ไม่ปฏิบัติธรรม
: เหมือนรู้สรรพคุณยา แต่ไม่ใช้ยารักษาโรค
[full-post]
แสดงความคิดเห็น
ข้อมูลความคิดเห็นของท่าน จะถูกตรวจสอบก่อนทุกครั้ง ฯ